Page 2 - ประสิทธิภาพเชิงเทคนิคของการผลิตข้าวแบบแปลงใหญ่2

(ข)

บทคัดย่อ

การศึกษา เรื่อง ต้นทุนการผลิต ประสิทธิภาพเชิงเทคนิคของการผลิตข้าวแบบแปลงใหญ่
กรณีศึกษาพื้นที่ภาคกลางตอนบน 2 มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา และเปรียบเทียบต้นทุนการผลิตข้าว
ประสิทธิภาพเชิงเทคนิค และประสิทธิภาพต่อขนาดของการผลิตข้าวในพื้นที่แปลงใหญ่และนอกพื้นที่แปลง
ใหญ่ โดยรวบรวมข้อมูลจากการสัมภาษณ์เกษตรกรผู้ปลูกข้าวในพื้นที่แปลงใหญ่ และนอกพื้นที่แปลงใหญ่ ใน

จังหวัดชัยนาท สิงห์บุรี อ่างทอง และจังหวัดลพบุรี เป็นจำนวนทั้งสิ้น 160 ครัวเรือน และกลุ่มที่ไม่เข้าร่วม
โครงการ โดยวิธีจับคู่คะแนนความโน้มเอียง (Propensity Score Matching : PSM) ซึ่งใช้วิธีพิจารณา
ผลกระทบโดยเฉลี่ยต่อผู้เข้าร่วมโครงการ (Average Treatment Effect on the Treated : ATET) การ

วิเคราะห์ประสิทธิภาพการผลิตเชิงเทคนิค โดยใช้แบบจำลอง Data Envelopment Analysis (DEA)
ผลการศึกษา พบว่า ต้นทุนรวมเฉลี่ยของการผลิตข้าวของเกษตรกรในพื้นที่ส่งเสริมการเกษตรแบบ
แปลงใหญ่ เท่ากับ 4,083.29 บาทต่อไร่ รายได้สุทธิเฉลี่ย 2,069.34 บาทต่อไร่ เกษตรกรนอกพื้นที่ส่งเสริม
การเกษตรแบบแปลงใหญ่มีต้นทุนรวมเฉลี่ยของการผลิตข้าว เท่ากับ 4,476.67 บาทต่อไร่ รายได้สุทธิเฉลี่ย

395.71 บาทต่อไร่ เมื่อพิจารณาผลกระทบต่อต้นทุนผันแปรของเกษตรกรจากการเข้าร่วมโครงการ พบว่า
โครงการส่งเสริมการเกษตรแบบแปลงใหญ่มีส่วนช่วยให้ต้นทุนผันแปรของเกษตรกรลดลง 397.47 บาทต่อไร่
สำหรับการวิเคราะห์ประสิทธิภาพการผลิตข้าวเชิงเทคนิคพบว่า เกษตรกรในพื้นที่โครงการส่งเสริม
การเกษตรแบบแปลงใหญ่ มีประสิทธิภาพการผลิตข้าวเชิงเทคนิคเฉลี่ย เท่ากับ 0.802 ซึ่งหมายความว่าเมื่อ

เทียบกับผู้ผลิตที่ดีสุดในกลุ่ม (ซึ่งมีประสิทธิภาพการผลิตเท่ากับ 1) แล้ว หากเกษตรกรต้องการผลผลิตใน
ปริมาณเท่าเดิม ควรปรับลดการใช้ปัจจัยการผลิตลงร้อยละ 19.80 ส่วนเกษตรกรนอกพื้นที่โครงการส่งเสริม
การเกษตรแบบแปลงใหญ่ มีประสิทธิภาพการผลิตข้าวเชิงเทคนิคเฉลี่ย เท่ากับ 0.702 ซึ่งหมายความว่าเมื่อ
เทียบกับผู้ผลิตที่ดีสุดในกลุ่มแล้ว หากเกษตรกรต้องการผลผลิตในปริมาณเท่าเดิม ควรปรับลดการใช้ปัจจัยการ

ผลิตลงร้อยละ 29.80
้
นอกจากนี้เกษตรกรทั้งที่เข้าร่วม และไม่เขาร่วมโครงการส่งเสริมการเกษตรแบบแปลงใหญ่ ยังมีการ
ใช้ปัจจัยส่วนเกิน ทั้งในส่วนของเมล็ดพันธุ์ ปุ๋ยเคมี สารเคมี และแรงงานเครื่องจักร ซึ่งเกษตรกรในพื้นที่

โครงการส่งเสริมการเกษตรแบบแปลงใหญ่ มีส่วนเกินปัจจัยการผลิตด้านปุ๋ยเคมี มากที่สุด เท่ากับ 0.966
ั
กิโลกรัมต่อไร่ รองลงมาส่วนเกินปัจจัยการผลิตด้านเมล็ดพนธุ์ เท่ากับ 0.168 กิโลกรัมต่อไร่ ส่วนเกินปัจจัยการ
ผลิตด้านสารเคมีป้องกันกำจัดวัชพืชและศัตรูพช เท่ากับ 0.039 กิโลกรัมต่อไร่ และส่วนเกินปัจจัยการผลิตด้าน
ื
แรงงานเครื่องจักร เท่ากับ 0.010 วันต่อไร่ เกษตรกรนอกพื้นที่โครงการส่งเสริมการเกษตรแบบแปลงใหญ่ มี
ส่วนเกินปัจจัยการผลิตด้านปุ๋ยเคมี มากที่สุด เท่ากับ 4.650 กิโลกรัมต่อไร่ รองลงมาส่วนเกินปัจจัยการผลิต

ด้านเมล็ดพันธุ์ เท่ากับ 0.199 กิโลกรัมต่อไร่ ส่วนเกินปัจจัยการผลิตด้านสารเคมีป้องกันกำจัดวัชพืชและศตรูพช
ื
ั
เท่ากับ 0.008 กิโลกรัมต่อไร่ และส่วนเกินปัจจัยการผลิตด้านแรงงานเครื่องจักร เท่ากับ 0.006 วันต่อไร่
การวิเคราะห์ประสิทธิภาพต่อขนาด พบว่า เกษตรกรในพื้นที่โครงการระบบส่งเสริมการเกษตรแบบ

แปลงใหญ่มีระดับประสิทธิภาพต่อขนาดการผลิตเฉลี่ยเท่ากับ 0.868 เกษตรกรนอกพื้นที่โครงการระบบส่งเสริม
การเกษตรแบบแปลงใหญ่มีระดับประสิทธิภาพจากขนาดการผลิตเฉลี่ยเท่ากับ 0.934
จากผลการศึกษา หากต้องการให้เกษตรกรมีต้นทุน และประสิทธิภาพการผลิตข้าวที่ดี ภาครัฐควร
สนับสนุนนโยบายแปลงใหญ่อย่างต่อเนื่อง ส่งเสริมให้เกษตรกรปรับลดปริมาณการใช้ปัจจัยการผลิตลงให้

เหมาะสม ตามหลักวิชาการ ซึ่งหากเกษตรกรปรับลดปริมาณการใช้ปัจจัยการผลิตให้เหมาะสม ก็จะสามารถลด
ต้นทุนการผลิตได้อีก ซึ่งจะเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันและเพิ่มรายได้ของเกษตรกรได้ และควรส่งเสริม