Page 121 - Occupational health and safety

93

และผิวหนัง ซึ่งกลไกการดูดซึมได้อธิบายไว้ในบทที่ 2 หากสัมผัสผ่านการรับประทานมักเกิดจากการ

ปนเปื้อนมากว่าเกิดจากการสัมผัสผ่านขั้นตอนการท างาน
ิ
4.1.2 การกระจายสารพษ (Distribution) เมื่อสารเคมีถูกดูดซึมผ่านอวัยวะต่าง ๆ ไปจนถึง
ระบบการไหลเวียนโลหิต สารเคมีจะกระจายไปยังเนื้อเยื่อและอวัยวะเป้าหมาย (Target organs) ของ
ื่
ร่างกายผ่านระบบการไหลเวียนโลหิต เพอไปสะสม (Storage) หรือเพอการขับออก ซึ่งการกระจาย
ื่
ของสารเคมีจะไปสู่อวัยวะต่าง ๆ ได้ไม่เท่ากัน ปัจจัยส าคัญที่บ่งถึงการกระจายสารพษคือ protein
ิ
binding เฉพาะสารพิษที่อสระ (free) เท่านั้นจึงจะสามารถกระจายไปตามส่วนต่าง ๆ ได้ ถ้า protein
ิ
ิ
binding ต่ า แสดงว่าสารเคมีจะมีความเป็นอสระสูง ดังนั้นจะกระจายได้มากกว่า นอกจากนี้ยังขึ้นอยู่
กับคุณสมบัติทางเคมีของสารพิษและปริมาณเลือด ที่ไหลเวียนไปตามส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย

4.1.3 กระบวนการเปลี่ยนรูปสารเคมี (Metabolism/Biotransformation) สารเคมีบางตัว
อาจถูกเปลี่ยนรูปไปเป็นเมทาบอไลท์ (Metabolite) ชนิดอนโดยผ่านการ กระบวนการเปลี่ยนรูป
ื่
สารเคม หมายถึง คือกระบวนการเผาผลาญยาหรือสารเคมีแปลกปลอมที่ได้รับจากภายนอกร่างกาย มี
ี
2 กระบวนการย่อย คือ phase I จะเป็นปฎิกริยาออกซิเดชั่น (Oxidation), รีดักชั่น (Reduction) และ

ไฮโดรลิซิส (Hydrolysis) ซึ่งจะเป็นการเปลี่ยนสภาพ ให้ยามีความเป็น ขั้ว (Polar) มากขึ้น และ
phase II จะเป็นกระบวนการ สังเคราะห์หรือรวมกับสารที่มีกลูคิวโรนิค แอซิด (Glucuronic acid),
ซัลเฟต (Sulfate), อะเซทิล (Acetyl) หรืออนๆ (Conjugation phase)โดยทั่วไปกระบวนการนี้จะเป็น
ื่
การเปลี่ยนแปลงคุณสมบัติของสารจากที่ไม่ชอบน้ า (Lipophilicity) ให้เป็นสารที่คุณสมบัติชอบน้ า
(Hydrophilicity) เพิ่มขึ้น
ิ
4.1.4 การก าจัดสารพษ (Elimination/Excretion) อวัยวะที่มีบทบาทส าคัญในการก าจัด
ิ
สารเคมีในร่างกาย ได้แก่ ตับและไต สารพษบางตัวจะถูกก าจัดออกโดยตับหรือไตอย่างหนึ่งอย่างใด
ิ
แต่ส่วนใหญ่สารพษจะถูกก าจัดออกมาทั้งสองทาง ตับจะเปลี่ยนสารพษด้วยขบวนการแรกคือ
ิ
ปฏิกิริยารีดอกซ์ (Redox reaction) หลังจากนั้นจึงจะจับกัน ออกมาเป็นสารมีขั้ว (Polar) ซึ่งถูก
ขับออกมาได้ง่าย ความสามารถของตับ ในทางก าจัดสารพษขึ้นอยู่กับความสามารถของเอนไซม์ที่
ิ
็
ู
ท าลายสารพิษและปริมาณเลือดที่น าสารพิษสู่ตับ ส่วนสารพิษที่ถกขับออกทางไตนั้นขึ้นอยู่กับปัจจัยต่าง
ๆ คือ อตราการกรองของไต (Glomerular filtration rate) สารพษที่ถูกกรองออกมาจะต้องไม่จับกับ
ั
ิ
โปรตีน สารพษที่ถูกดูดซึมกลับ (Tubular reabsorption) เข้าไปในร่างกายนั้นจะต้องอยู่ในรูปไม่แตก
ิ
ตัว (unionized) นอกจากนี้ไตยังมีกลไกการล าเลียงแบบใช้พลังงาน (Active transport) ที่จะขับยา
ออกมาหรือดูดซึม ยากลับไปในไตได้ (Tubular secretion) ในกลุ่มสารเคมีที่เป็นกรดเหมือนกันหรือ

ด่างเหมือนกันจะใช้ระบบ ก าจัดสารเคมีที่ tubule แบบเดียวกัน (Organic acids or bases transport)
ดังนั้นถ้ามีสารเคมีที่เป็น กรดหรือด่างเหมือนกันสองชนิด อาจท าให้การขับสารพษตัวหนึ่งตัวใดถูก
ิ
รบกวนได้