Page 10 - Тиббиёт ва замон 4-сон

Амалдаги қонунчилик ва ҳуқуқий адаби-
ётларда олди-сотди шартномаси ва маҳсу-
лот етказиб бериш шартномалари икки хил
шартнома сифатида кўрилади ва бу, ҳақиқат-
дан ҳам, икки хил асос ва кўринишга эга бўл-
ган шартномалардир.

ШАРТНОМА ТУЗИШДА АДАШМАНГ!

Олди-сотди шартномалари, одат- унда сотувчи маҳсулотни ўз вақтида зиб бериш шартномасидан фарқли
да келгусида тадбиркорлик мақ- етказиб бермаганида, сотиб олувчи- равишда олди-сотди шартномаси-
садини кўзламаган ҳолда товарни нинг учинчи шахсларга маҳсулот нинг объекти фақатгина маҳсулот-
сотиб олишдан иборат бўлади. Бу етказиб бермаганлиги юзасидан ке- лар эмас, балки қонунчиликда улар-
мақсад учун товар сотиб олинганда, либ чиқадиган харажатларни тўлаш ни сотишга махсус қоидалар
маҳсулот етказиб бериш шартнома- хавфини ўз зиммасига олган бўлади. белгиланган бўлмаса, қимматли
си тузилиши лозим. Баъзи ҳолларда Тузилаётган шартномани малака- қоғозлар ва валюта қимматликлари
сотувчи ва сотиб олувчи ўртасида лашда йўл қўйилиши мумкин бўлган ҳам бўлиши мумкин. Шунингдек,
қўпол хатолик туфайли маҳсулот ет- хатолар билан боғлиқ юзага келиши мулкий ҳуқуқлар ҳам бу ҳуқуқ та-
казиб бериш шартномаси ўрнига ол- мумкин бўлган хавфни камайтириш биати мазмунидан бошқача ҳолат
ди-сотди шартномаси тузилади. Бу учун олди-сотди шартномаси ва маҳ- англашилмаса, олди-сотди шартно-
ҳолатда низо юзага келса, ҳақиқатда сулот етказиб бериш шартномаси ўр- маси объекти бўлиши мумкин.
назарда тутилган шартномага оид тасидаги қуйидаги асосий фарқларни Юқоридагилардан ташқари, со-
бандлар назарда тутилмаганлиги тушуниб олиш зарур: тиб олувчининг маҳсулот ҳақини
сабабли сотувчи ёки сотиб олувчи - сотиб олинаётган товардан тўлаш мажбуриятини бажариш
кўзлаган натижаларга эришмаслиги фойдаланиш мақсади; муддатида фарқларни кўриш мум-
мумкин. Ушбу шартномаларнинг - субъектлари таркиби; кин. Яъни қоидага кўра, олди-сот-
қай бирини тузиш юзасидан аниқ - битим объекти бўла олиши. ди шартномаси бўйича товар бўй-
тўхтамга келиш учун уларни ҳар би- Сотиб олинаётган маҳсулотдан ича ҳисоб-китоблар шартнома
рининг афзалликлари ва фарқли то- фойдаланиш мақсадини билиш за- тузиш вақтида амалга оширилади.
монларини билиб олиш керак. рурияти шундаки, сотиб олувчи маҳ- Маҳсулот етказиб бериш шарт-
Агар маҳсулот етказиб бериш сулот етказиб бериш шартномасида номасида эса етказиб берилган
шартномасини тузиш ўрнига ол- олди-сотди шартномасидан фарқли товар қиймати бўйича тўловлар
ди-сотди шартномаси тузилган равишда товарни келгусида шахсий, амалга оширишга йўл қўйилади.
бўлса, унда сотиб олувчи етказиб оилавий, рўзғорда ва бошқа шунга Мулкни топшириш муддатларида
берилган товардаги камчиликлар ўхшаш бошқа мақсадларда фойдала- ҳам фарқни кўриш мумкин. Одатда,
ҳақида хабар берса, сотувчи (маҳсу- ниш билан боғлиқ бўлмаган тадбир- олди-сотди шартномасида сотувчи ўз
лот етказиб берувчи) сотиб олувчи- корлик фаолиятини назарда тутади. мажбуриятини шартнома тузилиши
нинг розилигисиз маҳсулотни бош- Субъектлар таркибини аниқлаш билан амалга оширади, маҳсулот ет-
қа товар билан алмаштириб бера зарурлиги шундаки, маҳсулот етка- казиб бериш шартномасида эса кўр-
олмайди. Бу имконият фақат маҳ- зиб бериш шартномасида олди-сот- сатилган ҳаракат мос келмайди.
сулот етказиб бериш шартномасида ди шартномасидан фарқли равишда Кўпчилик олди-сотди шарт-
мавжуд бўлиб, агар сотувчи маҳсу- сотиб олувчи ва сотувчи ҳам тадбир- номаларида аниқ мулк юзасидан
лотни алмаштиришга ҳаракат қил- корлик фаолияти билан шуғулла- шартномалар тузиш билан юз бе-
са-ю, бироқ сотиб олувчи бунга рози нувчи шахслар сифатида қатнашади. ради ва келгусидаги ҳамкорлик
бўлмасдан, сотиб олинган маҳсулот Нотижорат ташкилотлар эса фақат назарда тутилмайди. Маҳсулот
таннархини камайтиришни талаб уларнинг низомида шундай фаолият етказиб бериш шартномасида эса
қилса, унда товарнинг таннархини билан шуғулланиш ҳуқуқи мавжуд сотиб олувчининг эҳтиёжига қа-
камайтиришга тўғри келади. бўлганда маҳсулот етказиб бериш раб узоқ вақтга мўлжалланади.
Сарлавҳаси “олди-сотди шартно- шартномасини тузишга ҳақли бўлади.
маси” бўлган, аслида маҳсулот ет- Фуқаролик ҳуқуқи объекти бўла Жўрабек КАРАБАЕВ,
казиб бериш шартно- олишини аниқлаш зарурияти шун- Наманган вилоят
маси тузилган бўлса, дан келиб чиқадики, маҳсулот етка- судининг судьяси.
10 Tibbiyot
Tibbiyot
va zamon № 4 (95) 2022-yil