Page 18 - Тиббиёт ва замон 4-сон

Касаллик ҳақида батафсил

Тери касалликлари муассаса-
си амалиётида қўтир касаллиги
муҳим ўрин тутади. Унинг қўзға-
тувчиси бемордан соғлом одамга
тўғридан-тўғри, ҳатто қўл бериб
кўришганда, озодаликка риоя
қилинмаганда (ички кийимлар,
ўрин-кўрпаларни ўз вақтида ал-
маштирмаслик, ўзганикини ишла-
тиш, вақтида ювинмаслик) юқади.

ТЕРИ ҚИЧИШИШИГА Касалликнинг одамлар орасида
Эпидемиологияси

БЕФАРҚ БЎЛМАНГ тарқалиб кетиши ижтимоий ха-
рактерга эга, айниқса, санитария-
гигиена шароитларининг ёмон-
Қўтир канаси бемор териси қўйиши йилнинг фаслларига боғ- лашуви, маданий қолоқлик ва
ичида бир кун мобайнида 0,5-2,5 лиқ бўлиб, урғочи каналар сен- коммунал-маиший тизимнинг дои-
мм.гача, тери юзасида эса бир тябр - декабр ойларида кўп тухум мий меъёрида ишламаслиги касал-
дақиқада 2-3 см.гача ҳаракат қи- қўяди, аксинча январ ойидан то ликнинг кўпайишига сабаб бўлади.
лади. Профессор акаролог-дерма- ёзгача бўлган даврда эса тухум Хасталик омма орасида куз-қиш
толог Т. Соколованинг таърифи- қўйиши камаяди. Демак, куз ойи- фаслида авж олади, баҳорда ста-
ча: “Каналар катта бир механик да максимал даражада тухум қўя- биллашади ва ёзга келиб камаяди.
агрегат сифатида эпидермис шох ди, баҳорнинг охирларида ва ёзга Қўтир қўзғатувчисининг (кана-
қавати ичида ўзининг янчувчи бориб учта канадан биттасигина нинг) одамлар орасида тарқали-
оғиз аппарати билан тунеллар тухум қўйиш қобилиятини сақлаб ши ўчоқли характерга эга бўлиб,
қазийди”. Беморнинг танасида- қолади, холос. уларнинг яшаш тарзи ва хулқи би-
ги қўтир ўчоқларининг юзага ке- Қўтир канаси ташқи муҳит- лан боғлиқ. Қўтир касаллигининг
лишида беморнинг ўзи ҳам кат- га унчалик чидамли эмас, юқо- манбаи бемор одам ҳисобланади.
та ҳисса қўшади. Яъни, бемор ри ҳароратда (қайноқ сувда) ва Клиникаси
қашланиш натижасида тирноқлар қуритилганда шу заҳоти, ал- Қўтир бўлганларни шифокор-
ёрдамида каналарни тананинг бир коголли эритмалар, кислота ва га мурожат қилишга мажбур қи-
жойидан бошқа жойларига тарқа- ишқорларда бир зумда ўлади. ладиган асосий субъектив белги
тади. Одатда, каналарнинг ҳаёт Дезинфекцияловчи эритмалар бу терининг қичишидир. Қичиш
цикли икки қисмга ажратилади, каналарни қисқа муддатда қи- кечга бориб бошланади ва кечаси
яъни қисқа муддатли тери устида- риб ташлайди. Шу ўринда эъ- авж олади. Касаллик зўрайганда
ги ва узоқ муддатли тери ичидаги тибор қаратиладиган жойи шун- тери кечаси шу қадар қичийдики,
даврларидир. даки, нам муҳит ва ҳароратнинг ҳатто бемор мижжа қоқмай, тонг-
Умуман олганда, каналар 30-45 29-31 С иссиқ бўлиши уларнинг гача қашиниб чиқади. Натижада
0
кун умр кўради. Аммо, мана шу ташқи шароитда 6-7 кун тирик болалар инжиқ бўлиб қолади, кат-
қисқа вақт ичида уларнинг урғо- қолишига имкон беради. талар эса меҳнат қилиш қобилия-
чилари 40-50 тагача тухум қўйиш- Касалликнинг юқиш тини нисбатан йўқотади. Тана те-
га улгуради. Қўйилган тухумлар- йўллари риси кундузи деярли қичимайди
дан, 3-5 кундан сўнг личинкалар Аксарият ҳолларда касаллик (каналар кундузи озиқланмайди),
чиқади, яна 5-10 кундан кейин бемор билан яқин маиший му- фақатгина беморлар худди ўрга-
улар жинсий етилиш стадиясига лоқотда бўлганда, қўл бериб ниб қолгандек механик равишда
етади ва улар ҳам (урғочилари) кўришганда, битта ўрин-кўрпа- қашиниши мумкин.
оталанганидан сўнг тухум қўя дан, кийимлар, ювиниш анжом- Қўтир касаллигида тошма эле-

бошлайди. ларидан фойдаланилганда ёки ментлари (пуфакчалар, кана йўл-
Каналарнинг урчи- бемор билан бирга ётганда юқиб лари изи) асосан қўл бармоқла-
ши ва унумли тухум қолади. ри оралиғида, уларнинг икки ён
18 Tibbiyot
Tibbiyot
va zamon № 4 (95) 2022-yil