Page 159 - 4 p abhyas 1_Neat
P. 159
े
=
े
े
घेत. आता तेसुBा दबार आिण ितबार िपक घेऊ लागल. त्यामुळे अाच उत्पादन वाढल. पण
े
शेतीसाठी पाण्याची मागणी वाढली.
जरा डोके चालवा
पूवीर् शतीसाठी वषाकाठी कवळ पावसाLात पाणी लाग. आता त बर्याच िठकाणी आठ मिहने
े
र्
े
े
े
े
े
र्
े
े
लागते. िजथ ितबार िपक घेतात, ितथ तर शतीसाठी वषभर पाणी लागत. पाऊस तर फy पावसाLात
े
पडतो. मग उरलेले आठ मिहने शेतीसाठी आिण इतर सवर् कामांसाठी पाणी कुठ न येते ?
े
ं
ं
र्
पावसाळा सपला, की काही िदवसानी पाण्याची टचाई िनमाण होत. िहवाLात आिण उन्हाLात
ं
शेतातल्या िपकांना पाणी कुठ न <ायचे ?
े
े
े
पावसाचे ज पाणी जिमनीत मुरलेले असत ते अशा वळी उपयोगी पडत. िविहरींना आिण
े
कूपनिलकांना जे पाणी लागते ते जिमनीत मुरलेले पाणीच असते.
पूवीर् हे पाणी पारंपिरक पBतीने िदले जाई.
े
ं
ं
े
कोकणात नारळी, पोफळी आिण कळी याच्या वाGा असतात. ितथ या वाGाना िविहरींचे
पाणी रहाटगाडग्यान िदल जात. िविहरीच्या तोंडावर एक आडवा वासा ठेवलेला असतो. त्या वाशाच्या
े
े
े
े
े
े
े
े
े
आधाराने एक मोठ लाकडी च बसवलेले असत. त उभ िफरू शकल अशी व्यवस्था असत. त्या
ं
े
चाला रहाट अस म्हणतात. या रहाटाच्या मदतीन गाडग्याची एक माळका गोलगोल िफरल अशी
े
े
ु
े
े
े
ं
े
बसवलेली असत. िफरता िफरता त्यातली गाडगी पाण्यात बडतात. वर यता यता पाण्यान भरतात.
े
ं
रहाटावरून खाली जाताना ही गाडगी उलटी होतात. गाडग्यामधील पाणी खाली पडत. त एका
े
पन्हाळीत पडते. या पन्हाळीतले पाणी वाडीला देतात.
े
रहाट आिण गाडगी िमळन ही य णा बनत म्हणन ितला ‘रहाटगाडग’ म्हणतात. रडा िकवा बैल
ं
े
े
ं
ू
लावून रहाटगाडगे िफरवले जाते. कोकणात अजूनही बर्याच िठकाणी रहाटगाडगे वापरतात.
रहाटगाडगे मोट
ू
े
महारा$aात कोकण सोडन बाकीच्या भागांमध्ये पवीर् िविहरीच पाणी उपसण्यासाठी मोट वापरली
े
जाई. मोट म्हणज चामGाची एक मोठी िपशवी. दोरखडाला बांधून ती िविहरीत सोडतात. पाण्याने
ं
भरली म्हणजे बैल लावून ती वर ओढतात. ते पाणी शेताला देतात.
आता मोट अगदी थोGा िठकाणी वापरली जाते.
(150)
