Page 39 - abstract-Book-version-22.10.18

III. EUROPEAN CONFERENCE ON SCIENCE, ART & CULTURE
ECSAC’18 – NORTHERN CYPRUS
Gazimağusa, October12-14, 2018

OP-33
KENTSEL PEYZAJDA TARIHI ÇEVRENIN DEĞIŞIM VE
SÜRDÜRÜLEBILIRLIĞI: YEDIKULE BOSTANLARI ÖRNEĞI

Nilüfer KART AKTAŞ , Nazlı Yıldız DÖNMEZ 2
1
1 İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa, Orman Fakültesi, İstanbul, Türkiye
2 İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa, Orman Fakültesi, İstanbul, Türkiye

Sanayileşme ve hızlı nüfus artışı etkisiyle özellikle geçtiğimiz yüzyılda hızlı büyüyen kentler temiz gıdaya ulaştığımız
tarım alanlarına doğru yayılım göstermiştir. Geçmiş dönemlere baktığımızda kent ve kır iç içeyken yani üretim
alanları kentin bir unsuruyken sanayileşmenin etkisiyle bu alanlar yok olma eğilimine girmiştir. Özellikle 20 yy.’ın son
döneminde sürdürülebilirlik kavramının önem kazanmasıyla üretim alanlarının kentle iç içe olması gerekliliği ortaya
çıkmıştır. Ve 21. yy’ın bu ilk çeyreğinde daha yaşanabilir ve sürdürülebilir kentler oluşturabilmek için üretken peyzaj
alanları yeni bir açılım ve kavram olarak ortaya çıkmaktadır.
Üretken peyzaj alanları kente besin ihtiyacını sağlama ve kentlinin temiz - güvenli gıdaya ulaşmasına fayda
sunmasının yanı sıra kentin açık yeşil alan miktarının artmasını sağlayarak kentlinin yaşam kalitesini arttırır. Üretken
peyzaj alanlarıyla günümüz şehircilik kavramında tarım, kentin dışına itilmenin aksine kentin ayrılmaz bir parçası
olarak görülmektedir. Dünyada kentlerin sürdürülebilirliği, gıda güvencesi, kentin kendi ihtiyaçlarını karşılayabilmesi
açısından kent içi tarımın yaygınlaştırılması, üretken peyzaj alanlarının yaratılması kentin gelişimi için önemli bir strateji
olarak görülmektedir. Amerika ve Avrupa kentlerinde “Community gardens”, hobi bahçeleri, city farms gibi adlarla
kentin değişik yerlerinde gerek kentli gerek yerel yönetim politikalarıyla üretken peyzaj alanları oluşturulmaktadır.
Ülkemizde ise şehirlerde tarihi alanlar içinde yer alan kentlinin tarım aktivitelerini gerçekleştirdiği üretken peyzaj
alanları kültürel ve tarihi kimliğini günümüze kadar taşırken yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadır.
Osmanlı Dönemi’nde kentin büyük bir çoğunluğunun gıda ihtiyacının karşılandığı bu tarım arazileri günümüzde
çok küçük alanlara sıkışıp kalmıştır. Özellikle 1950’li yıllardan sonra İstanbul’a gerçekleşen göç hareketleri ve
beraberinde yaşanan nüfus artışı, bilinçsiz planlama yaklaşımları ile sur içi bostan alanları yapılaşma ve işlevinden
farklı kullanım alanlarına dönüştürülmüştür. Bu çalışmada İstanbul Tarihi Yarımada içinde yer alan ve geçmişi 1700’lü
yıllara kadar uzanan Yedikule Bostanları araştırma alanı olarak seçilmiştir. Günümüzde Tarihi Yarımada içerisinde
sadece surların çevresindeki Yedikule Mahallesi sınırları içerisinde bulunan bostanlar varlıklarını sürdürmektedirler.
Çalışma kapsamında kent için önemli bir tarihi ve kültürel peyzaj alanı olan Yedikule bostan alanlarındaki mekânsal
ve fonksiyonel değişim incelenmiştir. Çalışmada, tarihi ve güncel halihazır haritalar kullanılmış ve uzaktan algılama
sistemlerinden yararlanılarak analizler yapılmıştır.
Çalışma sonucunda tarihsel ve kültürel öneme sahip bostan alanı ve çevresinin kentsel büyüme ve politikalar
etkisiyle karşı karşıya kaldığı bu değişim süreci ile büyük bir tehdit altında olduğu görülmektedir. Kültürel ve tarihi
peyzaj niteliğindeki bu bostan alanlarının korunması gereklidir. Ayrıca bu alanlar, kent ekonomisine, kentin yeşil alan
sistemine ve kent halkının doğa ile ilişkilerinin geliştirilmesine katkıda bulunacak şekilde canlandırılmalıdır.
Anahtar Kelimler: Kentleşme, Kentsel Tarım, Sürdürülebilirlik, Üretken Peyzajlar, Yedikule Bostanları.

33