Page 109 - Occupational health and safety

81

บทที่ 4

ปัจจัยทางด้านเคมีที่ก่อให้เกิดอันตรายจากการท างาน

ปัจจัยทางเคมี (Chemical Hazards) ในการประกอบอาชีพที่ผู้ปฏิบัติงานได้รับสัมผัสมีหลาย
่
รูปแบบ ได้แก ฝุ่น (Dust) ฟูม (Fume) ละออง (Mist) ไอ (Vapour) แก๊ส (Gas) ควัน (Smoke) ตัวท า
ละลาย (Solvent) เป็นต้น ที่อาจท าให้เกิดอนตรายต่อสุขภาพอนามัยจากการหายใจหรือโดยการ
ั
ั
สัมผัสทางผิวหนังเข้าสู่ร่างกายเป็นหลัก อตราความเสี่ยงต่อการได้รับสารเหล่านี้อาจขึ้นอยู่กับ
คุณสมบัติของสารนั้น ๆ รวมกับความไวของในแต่ละบุคคลของผู้ปฏิบัติงาน

1. ประเภทของสารเคม ี
1.1 จ าแนกประเภทของสารเคมีสถานะทางกายภาพ แบ่งเป็น 4 ประเภท
1.1.1 อนุภาค (Particle) ดังที่กล่าวไว้ในบทที่ 2 อนุภาคทส่งผลกระทบต่อร่างกายสามารถแบ่ง
ี่
ได้เป็น 3 ประเภท ได้แก่ 1) อนุภาคที่มีขนาดอนุภาคที่ (Diameter cut point) 100 ไมครอน จะติดที่

จมูก คอหอย ทางเดินหายใจส่วนบน จะเรียก Inhalable dust 2) อนุภาคที่มีขนาดอนุภาคที่
(Diameter cut point) 10 ไมครอน จะสามารถผ่านเข้าและเป็นอนตรายต่อทางผ่านของอากาศ และ
ั
ส่วนแลกเปลี่ยนแก๊ส ซึ่งเริ่มตั้งแต่กล่องเสียง หลอดลม หลอดลมเล็ก และหลอดลมฝอย จะเรียก
Thoracic dust และ 3) อนุภาคทมีขนาดอนุภาคท (Diameter cut point) 3.5-4 ไมครอน จะสามารถ
ี่
ี่
ผ่านเข้าถึงถุงลม (alveoli) ในปอดได้ เรียกว่า respirable dust โดยทั่วไปคนจะมองเห็นอนุภาคขนาด
้
50 ไมครอนได้ แต่ถาความเข้มข้นของอนุภาคสูงมากก็สามารถมองเห็นได้แม้ว่าอนุภาคมีขนาดเล็กก็ตาม
อนุภาคสามารถแบ่งตามรูปร่างลักษณะ ดังนี้ (ACGIH, 1994; พรพิมล กองทิพย์, 2560)
ุ้
1) ฝุ่น (Dust) เป็นอนุภาคของแข็งที่ฟงกระจายในอากาศ ฝุ่นเกิดจากการ บด ตี ทุบ
ิ
กระแทก หรือการท าให้แตกด้วยความร้อนของสารอนทรีย์และสารอนินทรีย์ เช่น หิน แร่ โลหะ ถ่าน
หิน ไม้ และพืช เป็นต้น ฝุ่นเป็นอนุภาคที่มีขนาดตั้งแต่ 0.1-100 ไมครอน
2) ฟม (Fumes) เป็นอนุภาคของแข็งที่เกิดเมื่อสารเปลี่ยนสถานะจากของแข็งที่
ู
หลอมเหลวกลายเป็นไอ เมื่อไอที่ร้อนลอยตัวขึ้นพบกับอากาศที่เย็นกว่า จะเกิดการควบแน่นเป็น
ของแขงอีกครั้งหนึ่ง ฟมมขนาดเล็กมากเส้นผ่าศูนย์กลางน้อยกว่า 1 ไมครอน ตัวอย่างของฟูม เช่น ฟม
็
ี
ู
ู
ของโลหะออกไซด์เกิดจากการหลอมโลหะ โลหะจะกลายเป็นไอแล้วรวมกับออกซิเจนได้เป็นโลหะ
ออกไซด์ เช่น ตะกั่วออกไซด์ เป็นต้น
3) ควัน (Smoke) ประกอบด้วยอนุภาคคาร์บอนหรือเขม่าที่มีขนาดน้อยกว่า 0.1
ไมครอน ควันเกิดจากการเผาไหม้ที่ไม่สมบูรณ์ของสารประกอบที่มีคาร์บอนเป็นองค์ประกอบ เช่น
ถ่านหินหรือน้ ามัน ตัวอย่างของควันได้แก่ ควันบุหรี่ ควันท่อไอเสียรถยนต์ เป็นต้น