Page 172 - เอกสารประกอบการอบรม วิทยาศาสตร์

คาบที่ 3 50 นาที

6.3 ขั้นอธิบายและลงข้อสรุป (Explanation)

6.3.1 (20 นาที) นักเรียนแต่ละกลุ่มนำเสนอแบบจำลองของกลุ่มตนเอง โดยใช้วิธีการ gallery walk

6.3.2 (10 นาที) นักเรียนและครูร่วมกันอภิปรายและลงข้อสรุปเกี่ยวกับกิจกรรมการสร้างแบบจำลองและ
ความรู้ที่เกี่ยวข้องกับการเกิดน้ำขึ้นน้ำลง โดยใช้ข้อมูลจากใบกิจกรรมที่ 1-3 ให้ครอบคลุมประเด็นต่อไปนี้

• ปรากฏการณ์น้ำขึ้นน้ำลงเป็นปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่เกิดมาจากแรงไทดัล ซึ่งเป็นผลจากการที่

แรงโน้มถ่วงของดวงจันทร์ที่กระทำต่อโลกมีความแตกต่างกันในแต่ละบริเวณ สำหรับโลกที่มีมวลน้ำ
ปกคลุมบนพื้นผิวและสามารถยืดหยุ่นตามแรงดึงดูดได้ แรงโน้มถ่วงจากดวงจันทร์จะทำให้เกิดน้ำขึ้นน้ำลง

่
่
นอกจากนี้ แรงโน้มถ่วงจากดวงอาทิตย์ก็มีอิทธิพลตอมวลน้ำบนผิวโลกเช่นเดียวกัน แตถึงแม้ดวงอาทิตย์
จะมีมวลมากกว่าดวงจันทร์ แรงไทดัลจากดวงอาทิตย์กลับมีอิทธิพลต่อโลกน้อยกว่าแรงไทดัลจากดวงจันทร์
เนื่องจากดวงอาทิตย์อยู่ห่างจากโลกมากกว่าดวงจันทร์

• ขณะที่ดวงจันทร์โคจรรอบโลก แรงไทดัลจากดวงจันทร์จะกระทำกับมวลน้ำบนพื้นโลกที่มีสถานะเป็น

ของเหลว ทำให้ระดับน้ำสูงขึ้นในทิศทางที่ดวงจันทร์ปรากฏ และในขณะเดียวกัน ระดับน้ำในซีกโลก
ฝั่งตรงข้ามจะสูงขึ้นด้วย เพราะโลกก็หมุนรอบตัวเองทำให้เกิดแรงหนีศูนย์กลาง (centrifugal force)

และจากสภาพเฉื่อย (inertia) ของมหาสมุทร ทำให้ผิวน้ำของมหาสมุทรโป่งออกสองข้าง (two tidal

bulges) ในแนวเดียวกับดวงจันทร์ นอกจากนี้ ผลจากที่โลกหมุนรอบตัวเองก็ทำให้ตำแหน่งที่เราสังเกต
ระดับน้ำถูกพาผ่านจุดที่โป่งออก ในแต่ละวันเราจึงสังเกตเห็นทั้งน้ำขึ้นและน้ำลง

• ด้วยปรากฏการณ์น้ำขึ้นน้ำลงเกิดจากการหมุนรอบตัวเองของโลกและอิทธิพลของดวงจันทร์ที่มีต่อโลก

เราพบว่าการเกิดน้ำลงน้ำลงมีทั้งหมด 3 ลักษณะ ได้แก่ (1) น้ำเดี่ยว (diurnal) คือ มีน้ำขึ้น 1 ครั้ง และ
น้ำลง 1 ครั้งต่อวัน โดยมักพบในฝั่งทะเลอ่าวไทย (2) น้ำคู่ (semidiurnal) คือ มีน้ำขึ้น 2 ครั้ง และน้ำลง

2 ครั้งต่อวัน โดยมักพบในฝั่งทะเลอันดามัน และ (3) น้ำผสม (mixed) คือ มีน้ำขึ้นน้ำลงในหนึ่งวัน

อย่างไม่เป็นระบบ
• ในวันเพ็ญ (ขึ้น 15 ค่ำ) หรือวันเดือนมืด (แรม 15 ค่ำ) โลก ดวงจันทร์ และดวงอาทิตย์จะเรียงตัวอยู่ในแนว

เส้นตรงเดียวกัน ทำให้แรงโน้มถ่วงจากดวงจันทร์และดวงอาทิตย์เสริมกันมากที่สุด ดังนั้นในวันทั้งสองนี้
น้ำจึงขึ้นสูงสุดและลงต่ำสุด เรียกว่า น้ำเกิด (spring tide) แต่สำหรับวันขึ้น 8 ค่ำ และแรม 8 ค่ำ โลก

ดวงจันทร์ และดวงอาทิตย์จะเรียงตัวกันในแนวตั้งฉาก ทำให้แรงโน้มถ่วงจากดวงจันทร์และดวงอาทิตย์

หักล้างกัน น้ำจึงขึ้นต่ำที่สุดและลงน้อยที่สุด เรียกว่า น้ำตาย (neap tide)

6.4 (10 นาที) ขั้นขยายความรู้ (Elaboration)

นักเรียนศึกษาใบกิจกรรมที่ 4 ปรากฏการณ์น้ำขึ้นน้ำลงกับพลังงานทางเลือก เพื่อวิเคราะห์หาบริเวณ
ในประเทศไทยที่มีความเหมาะสมกับโครงการทดลองผลิตกระแสไฟฟ้าจากพลังงานน้ำขึ้นน้ำลงมากที่สุด

วิทยาศาสตร์: ปรากฏการณ์น้ำขึ้นน้ำลง หน้า 17 จาก 34

163