Page 50 - นาวิกศาสตร์ เมษายน ๒๕๖๔
P. 50
ี
ี
�
ื
�
คาว่า หนังสอ คือ เคร่องหมายท่ใช้ขีดเขียน เช่น ข้างต้นน้ ทาไมภาษาอังกฤษจึงแหวกแนวใช้ Library แตกต่าง
ื
ิ
ื
ไปเขียนเป็นหนังสือมาก่อน หรือหนังสือราชการ คือ อย่างส้นเชิงจากประเทศอ่น ๆ สันนิษฐานว่าในอดีตเกาะ
ี
ลายลักษณ์อักษรท่ปรากฏเป็นแผ่นกระดาษ หรือใน อังกฤษได้เคยถูกบุกรุกและครอบครองจากหลายชาต ิ
ั
ความหมายทั่ว ๆ ไปคือหนังสือเป็นเล่ม เช่น พวก Viking พวก Roman และฝร่งเศส เป็นต้น
่
ิ
ั
ึ
ั
�
ี
กล่าวให้ชัดเจนข้น สมุดเป็นคาไทยด้งเดิมใช้เรียก ชาติทปกครององกฤษมีอทธิพลในการใช้ภาษาของ
แผ่นกระดาษที่พับไปพับมา เหมือนพัดด้ามจิ๋วของญี่ปุ่น คนอังกฤษโบราณ ดังนั้นศัพท์ต่าง ๆ จึงเป็นลูกผสม
มีขนาดใหญ่พอที่จะเขียนเรื่องราวต่าง ๆ ลงไว้ แล้วพับ ห้องสมุดแห่งแรกของไทย พัฒนาการของห้องสมุด
ั
เป็นปึกหนาประมาณ ๒ – ๓ น้ว เรียกว่า สมุดปึก หน่งนับ ในประเทศไทยมีมาต้งแต่สมัยสุโขทัย โดยมีการเก็บคัมภีร์
ิ
ึ
เป็นสมุดเล่มหนึ่ง ถ้าจะเทียบกับภาษาปัจจุบันสมุดก็คือ พระไตรปิฎก ซ่งจารึกลงบนใบลานไว้ท่ “หอไตร หรือ
ี
ึ
ั
หนังสือน่นเอง สมุดดังกล่าวใช้กันมาจนถึงสมัย หอพระไตรปิฎก” ในวัด อารามต่าง ๆ (วัดที่อยู่ในเมือง
ั
ิ
ั
ี
กรงรตนโกสนทร์ สมยรชกาลท ๕ อย่บ้าง แม้จะมการ หรือคามวาสี) นอกจากน้นยังมีการจัดเก็บหลักศิลาจารึก
ั
ี
่
ู
ุ
ั
ื
พิมพ์ด้วยเคร่องจักรและเย็บเป็นเล่มหนังสือแล้วก็ตาม และวรรณกรรมทางศาสนาโดยเฉพาะอีกด้วย
ั
แต่บางคร้งเราเรียกหนังสือท่เขียนด้วยมือแล้วพับเป็นเล่ม
ี
โดยการพับกระดาษไปมาเป็นปึกว่า สมุดไทย และสถานท ี ่
ั
้
่
ึ
ซงเกบรวบรวมเอกสารเหลานนวา ห้องสมุด หรือหอสมุด
่
่
็
ห้องสมุด คือ สถานที่เก็บงานเขียน หรือเรือนไทย
โบราณท่แบ่งเป็นห้อง ๆ ห้องท่เก็บสมุด (หรือหนังสือ)
ี
ี
เรียกว่า หอสมุด ห้องอื่น ๆ เช่น หอนอน หอพระ
ต่อมาสมัยใหม่ อาคารที่จัดเป็นสถานที่เก็บหนังสือ
ี
เรียกว่า ห้องสมุด ห้องสมุดมิใช่สถานท่เก็บเฉพาะหนังสือ
ิ
ื
เก็บส่งอ่น ๆ อีกด้วย เช่น เทป วิดีโอ ไมโครฟิล์ม ห้องสมุด หอพระมณเฑียรธรรม
เป็นที่เก็บรวบรวมความรู้ด้านต่าง ๆ ต่อมาในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้า
�
ี
ท้งหมดน้เป็นคาอธิบายท่กะทัดรัด ชัดเจนของ จุฬาโลกมหาราช มีการสร้าง “หอพระมณเฑียรธรรม”
ี
ั
ึ
้
�
ั
กรมหม่นนราธิปพงษ์ประพันธ์ ในบริบทของเวลาน้น ข้นกลางสระนาตรงมณฑปวัดพระศรีรัตนศาสดาราม
ื
อย่างไรก็ตามต้องยอมรับว่าเก่ยวกับห้องสมุด เราควร (ป้องกันปลวก) เพ่อให้เป็นท่เก็บคัมภีร์พระไตรปิฎก
ี
ื
ี
ย้อนกลับไปดูความคิดของชาวตะวันตก ซ่งได้สร้าง จึงกล่าวได้ว่า พระมณเฑียรธรรมทาหน้าท่เป็นหอสมุด
�
ี
ึ
ห้องสมุดมานานนับพันปี แห่งแรกของกรุงรัตนโกสินทร์
ั
รากศัพท์ของห้องสมุด (ภาษาอังกฤษ Library) ในสมัยพระบาทสมเด็จพระน่งเกล้าเจ้าอยู่หัวได้
มาจากภาษาละติน Liber แปลว่า หนังสือ และในภาษา โปรดให้มีการปฏิสังขรณ์วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม
ี
ั
กรีกซ่งได้รับอิทธิพลจากภาษาละตินว่า Bibliotheca ให้เป็นแหล่งศึกษาหาความรู้ของประชาชนท่วไป วัดน้จึง
ึ
ั
ี
�
�
ุ
ี
่
คาน้ต่อมากลายเป็นรากศัพท์ของชาติในยุโรป เช่น นับเป็นวัดทมีห้องสมดสาหรบประชาชนแห่งแรกของชาต ิ
ิ
ั
็
เยอรมนี (Bibliotek) ฝร่งเศส (Bibliotheque) สเปน ห้องสมดสมยใหม่เรมต้นสมยพระบาทสมเดจ
ั
ั
ุ
่
(Biblioteca) เป็นต้น และอีกหลายประเทศในยุโรปที่ใช้ พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยบริจาคทรัพย์ร่วมกันสร้าง
ื
Romance Language อาจมีผู้สงสัยว่าคาว่าห้องสมุด “หอสมุดวชิรญาณ” เพ่อเป็นอนุสรณ์แด่พระบาทสมเด็จ
�
ี
ประเทศส่วนใหญ่ใช้ศัพท์ใกล้เคียงกันตามท่ได้แสดง พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยมีการบริหารจัดการแบบใหม่
นาวิกศาสตร์ 48
ปีที่ ๑๐๔ เล่มที่ ๔ เมษายน ๒๕๖๔
