Page 58 - พระราชประวัติ รัชกาลที่ 5
P. 58
ด้วยว่าพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวมหาราช รัชกาลที่ 5 ทรงเป็นพระมหากษัตริย์ ที่ทรงสร้าง
คุณูปการ สร้างความเจริญรุ่งเรืองให้ประเทศชาติมีความเท่าเทียบกับนานาอารยประเทศ พสกนิกรจึงพร้อมใจ
ยกย่องพระองค์เป็นมหาราชผู้เป็นที่รัก
ค าจารึกที่ประดิษฐานใต้พระบรมรูปทรงม้า
ที่มาของค าสมเด็จพระปิยมหาราช
ในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 25 หน้า 944-945 วันที่ 29 พฤศจิกายน ร.ศ.127 หรือ พ.ศ. 2451 มีการ
บันทึกโดยน า “ค าจาฤกที่ประดิษฐานพระบรมรูป” ซึ่งกล่าวถึงพระราชสมัญญา “สมเด็จพระปิยมหาราช”
เป็นพระราชสมัญญาที่ได้รับการถวาย โดย สมเด็จฯ กรมพระยาด ารงราชานุภาพ เป็นผู้ทรงคิดถวาย ซึ่งปรากฏ
อยู่บนจารึกใต้ฐานของพระบรมรูปทรงม้า (พ.ศ. 2451) พระนามนี้พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
รัชกาลที่ 6 ได้ทรงเขียนชมเชย สมเด็จฯ กรมพระยาด ารงราชานุภาพ ที่ได้คิดพระนามนี้ถวาย จากพระ
ปาฐกถาในสมเด็จฯ กรมพระยาด ารงราชานุภาพ ทรงแสดงที่สถานีวิทยุพญาไท ค่ าวันที่ 22 ต.ค. 2475 เนื่อง
ในงานถวายบังคมพระบรมรูปทรงม้าประจ าปี ซึ่งคัดจาก “ชุมนุมพระนิพนธ์ในสมเด็จฯ กรมพระยาด ารงรา
์
ิ
ชานุภาพ’” ที่ตีพมพพระปาฐกถานี้ บอกกล่าวที่มาเรื่องพระราชสมัญญา “สมเด็จพระปิยมหาราช” ไว้
ชัดเจน “...และเงินสมโภชที่เหลือจากการสร้างพระบรมรูปนั้น พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรด
ให้ใช้เป็นทุนตั้งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระพทธเจ้าหลวงอกอย่างหนึ่ง ซึ่งปรากฏอยู่
ี
ุ
ี
ิ
ทุกวันนี้ เนื่องต่อการถวายพระบรมรูปทรงม้าดังได้กล่าวก็ยังมีข้อส าคัญอกอย่างหนึ่ง ซึ่งได้ถวายพระนามพเศษ
ว่า ‘พระปิยมหาราช’ แด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ดังจารึกไว้ที่ฐานพระบรมรูป การที่ถวายพระนาม
ึ
พิเศษนั้นอนุโลมตามประเพณีโบราณ อันถือว่าเป็นพระเกียรติยศสูงสุดซึ่งพสกนิกรจะพงถวายได้... ...เมื่อถวาย
พระบรมรูปทรงม้า ครั้งนั้นปรึกษากันว่า พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้มีพระเดชพระคุณแก่
ประเทศสยามถึงชั้นพระมหากษัตริย์ ซึ่งยกย่องที่พงศาวดารว่าเป็นพระเจ้ามหาราชของประเทศ และการที่
