Page 290 - วิทยาศาสตร์ ม.ต้น
P. 290
282
ดวงอาทิตยเ์ คลือนทีไปทางทิศตะวนั ตก เงาของแท่งไมจ้ ะปรากฏยาวขึนและเริมเบนออกจากทิศเหนือสู่
แนวทิศตะวนั ออก
ก. ข.
ภาพที 4 (ก) การเปลยี นแปลงของเงาของแท่งไม้ เมือดวงอาทิตยอ์ ยู่ ณ ตาํ แหน่งต่าง ๆ บนทอ้ งฟ้ า
(ข) เรขาคณิตของการทอดเงาของแท่งไมบ้ นพนื
เนืองจากตาํ แหน่งการขึน - ตกของดาวอาทิตยแ์ ต่ละวนั แตกต่างกนั ไปในรอบปี ดงั นนั การ
ทอดเงาของแท่งไมใ้ นแต่ละวนั จึงไม่ซ้อนทบั แนวเดิม และมีความยาวของการทอดเงาไม่เท่ากัน
อยา่ งไรก็ตาม ช่วงทีดวงอาทิตยอ์ ยบู่ นแนวเมริเคียนในแต่ละวนั เงาของแท่งไมย้ งั คงสนั ทีสุด และทอด
อยใู่ นแนวทิศเหนือ - ใตเ้ สมอ นอกจากนียงั พบว่า มีบางวนั ในรอบปี ทีดวงอาทิตยม์ ีตาํ แหน่งอย่เู หนือ
ศีรษะพอดี เมอื ดวงอาทิตยป์ รากฏอยใู่ นแนวเมริเคียน เช่น ทีจงั หวดั เชียงใหม่ ดวงอาทิตยม์ ีตาํ แหน่ง
เหนือศีรษะพอดี ในวนั ที 15 พฤษภาคม และวนั ที 30 กรกฎาคม ณ เวลาประมาณเทียงวนั และในวนั
และเวลาดงั กล่าวนีวตั ถุจะไมป่ รากฏเงาทอดลงบนพืนเลย ทีกรุงเทพฯ ดวงอาทิตยอ์ ยเู่ หนือศีรษะเวลา
เทียงวนั ของวนั ที 28 เมษายน และ 16 สิงหาคม
การเปลียนแปลงของเงาของแท่งไมใ้ นรอบวนั มีลกั ษณะคลา้ ยการเดินของ “เข็มชวั โมง”
ของนาฬกิ า ซึงเมอื กาํ หนดสเกลทีเหมาะสมของตาํ แหน่งเงา ณ เวลาต่าง ๆ ในรอบวนั เราจะสามารถ
สร้าง “นาฬิกาแดด (Sundial)” อยา่ งง่ายได้
เราอาจหาตาํ แหน่งการขึน - ตกของดาวอาทิตย์ โดยวดั ค่ามุมทิศ (อาชิมุท) เมอื มุมเงยของดวงอาทิตย์
เป็น 0 องศา (ขณะทีดวงอาทิตยป์ รากฏอยทู่ ีขอบฟ้ าพอดี ทางดา้ นตะวนั ออกหรือดา้ นตะวนั ตก) ณ วนั - เดือน
ต่าง ๆ ในรอบปี และเนืองจากดวงอาทิตยม์ ีการเคลือนทีไปตาม เส้นสุริยวิถี ถา้ เรามีเครืองมือทีวดั ได้
อยา่ งแม่นยาํ จะวดั ตาํ แหน่งการขึน - ตกของดวงอาทิตย์ ไดต้ ่างกนั ทุกวนั วนั ละประมาณ 15 ลปิ ดา
หลงั จากดวงอาทิตยข์ ึนแลว้ จะเห็นวา่ มุมเงยของดวงอาทิตยจ์ ะเพมิ ขึนเรือยๆ จนมคี ่าสูงสุดแลว้ ค่อยๆ
ลดตาํ ลงมา ส่วนมุมทิศจะเปลียนค่าทุกตาํ แหน่งทีวดั มุมเงย แสดงว่าดวงอาทิตยม์ ีการเปลียนตาํ แหน่ง
ตลอดเวลา ตารางต่อไปนีแสดงค่ามุมทิศ และมุมเงยของดวงอาทิตยใ์ นเดือนต่าง ๆในรอบปี
