Page 243 - Aardrijkskunde Vakstudie 2_1920

hanteren in die context woorden als vreemd en opvallen. De platvloerse determinatie van
de andersheid van het lichaam van andere rassen lijkt op die manier vervangen te zijn
door een fascinatie voor kenmerken die eveneens rechtstreeks met het lichaam
verbonden zijn, zoals taal of klederdracht. In beide gevallen wordt de leerling
aangemoedigd om de verschillen tussen rassen of culturen op het lichaam af te leiden.

Figuur 158: Vreemdelingenbuurt in het noordoosten van Parijs

Die lichamelijke andersheid, zo leert de leerling, maakt deel uit van een grotere
tweedeling tussen wij en zij, onze cultuur en de andere cultuur. Uit beide tekstfragmenten
spreekt namelijk een polariserende voorstelling van de culturele verhoudingen waarin ze
en hun lijnrecht staan tegenover we en ons, en waarin andere gebruiken niet te
vereenzelvigen vallen met de onze. Daardoor ontstaat de indruk dat de Vlaamse
samenleving bestaat uit twee culturen: onze cultuur en de andere cultuur. Deze twee
culturen worden essentialistisch ingevuld. Net zoals er in de rassenleer geen plaats was
voor vermenging tussen rassen, is er in dit denkkader geen plaats voor kruisbestuiving
tussen culturen. In de geest van de citaten word je in één cultuur geboren, en zal je in
diezelfde cultuur sterven. Culturen worden niet als dynamisch gezien, maar zitten
vastgeroest tot in het einde der tijden. Uitwisselingen tussen culturen zijn onbestaande.
Vreemdelingen blijven vreemdelingen. Bij deze uitgesproken tweedeling moeten we ons
als leraar de vraag stellen of we wel degelijk alle leerlingen aanspreken. De twee
geciteerde fragmenten sluiten vermoedelijk leerlingen uit doordat woorden als we en
onze niet van toepassing zijn op alle klasgenoten, maar alleen op de leerlingen die net
zoals hun voorouders in België zijn opgegroeid. Voor de meeste leerlingen van allochtone
afkomst zijn sommige van die andere gebruiken immers helemaal niet zo vreemd. Voor
sommigen zullen Arabische of Turkse opschriften ook niet zo moeilijk te begrijpen zijn.
Door de manier van aanbrengen worden zij dan ook niet betrokken bij de lesinhoud, om
niet te zeggen dat ze misschien wel verder gestigmatiseerd worden omwille van hun
vermeende vreemdheid en andersheid.

▪ Wereldblokken en vreemdelingenbuurten

De polarisatie tussen wij en zij, onze cultuur en de andere cultuur, krijgt in praktisch alle
handboeken een ruimtelijke component. Dit uit zich bijvoorbeeld in de opsplitsing van de
wereld in wereldblokken. Zo’n wereldblok wordt gedefinieerd als een onderdeel van een
werelddeel waarin levenswijze, ontwikkeling en cultuur ongeveer dezelfde zijn. Volgens
dezelfde bron kunnen we de wereldblokken of wereldzones dus ook cultuurgebieden
noemen; tussen die cultuurgebieden verschillen de cultuurelementen sterk van elkaar. De

1 AA VS 2 243 © 2019 Arteveldehogeschool