Page 23 - abstract-Book-version-22.10.18

III. EUROPEAN CONFERENCE ON SCIENCE, ART & CULTURE
ECSAC’18 – NORTHERN CYPRUS
Gazimağusa, October12-14, 2018

AZERBAYCAN MUGAMININ GELIŞIMINDE ŞAMAKHI BÖLGESININ OP-17

MUGAM GELENEKLERININ ROLÜ

Israfilova ILAHE*

*Bakü Müzik Akademisi, Bakü Azerbeycan

Azerbaycan eski çağlardan beri medeniyyetin, kaliteli müziğin kök saldığı bir ülkedir. Mugam sanatı kendine has
özellikleri ile Azerbaycan halkı için hep milli muzik medeniyyetinin zirvesini oluşturmuştur.
Azerbaycanda geleneksel olarak mugamlar profesyonel şarkıcı ve sazende destesi ile bilinen bi grup müzisyen- tar,
keman, nağara gibi milli aletler eşliğinde okunur. Geleneksek mugamlarımız zamanla sözlü şekilde agızdan-agıza
geçerek günümüze ulaşmıştır. Geçən yüzyıllarda çok meşhur olan arifler meclisi bize mugamların evrim prosesinin
bi kısmını izlemek için şans yaratıyor. “Mugam geceleri”, “Mugam meclisleri” yahut “poeziya toplantısı” diye bilinen
arif insanların, en güzel müzisyenlerin, şairlerin toplandığı meclisler Azerbaycanın bi kaç bölgesinde merkezleşiyordu.
Onlardan en bilinenleri Şuşa, Şamakhı ve Bakü bölgesinin sanat geceleri olmuştur. Yetenekli insanların yaratıcılıkları
bu merkez bölgelerin zengin sanatsever insanları tarafından korumaya alınıyor, maddi olarak destekleniyordu. Bu
merkezlerin önemli özelliği Azerbaycanın tüm bölgelerinden hatta komşu ülkelerden profesyonel müzisyenleri etrafı-
na toplamasıydı.
Baküde “Məcməüş-şüəra”, “Meşedi Melik Mensurovun salonu”, Şuşada “Meclisi üns”, “Nevvabın meclisi”, “Meclisi
hamuşan”, Şamakhı bölgesinde ise en bilindik iki mugam meclisi “Beytüs-sefa” ve “Mahmud ağanın derneği” olmuştur.
Şamakhıda geçirilen bu özel meclislerin yaratıcısı ve en büyük destekliyicisi Mahmut Ağaydı. Sözü geçən Mahmut Ağa
devrinin zengin, görkemli iş adamı olsa da aynı zamanda müziğe büyük aşkı, saygısı ile bilinirdi. Güzel tar aleti çalar,
şiir söyler, bazen mugam bile okurdu. Onun desteği sayesinde Şamakhı muğam meclislerinin ünü tüm Kafkasyaya
ulaşmış ve her kesin dikkatini çekmişti. Müzisyenler bir-biri ile yarışmak, Mahmut Ağanın maddi ve manevi desteğini
ala bilmek için Şamakhıya akın ediyordu.

Bu meclisler Azerbaycan mugam yorumculuğu sanatına önemli şahsiyyetler bahşetmiştir. Onlardan Mirze
Muhammedhasan, Mabud, Şükür, Davut Sefiyarov, Mehti, Mirze Güller ve başka sanat fedailerini, mugam yorumcularının
adını söyleye biliriz. Hic tesadüfi değildir ki, Azerbaycanda ilk kadın mugam yorumcusu Mirze Güller Şamakhı
bölgesinde tanınmış, sevilmiş, bu yörenin mugam geleneklerini öğreneren onun devamcılarından olmuştur. Mirze
Muhammedhasanın yorum tarzını kendine örnek seçen Mirze Güller sesi ilk audio kayıta alınan sanatçılardan biridir. Bir
çok ilke imza atan Mirze Güller kendinden sonra tüm gelecek kadın yorumculara sanat yolunda işık tutmuştur. Onun bu
cesaretli adımı Azerbaycan mugamının kadın sanatçılarının yaratıcılığındakı gelişimine önemli temeldi.

Modern zamanda Şamakhıda okunan mugamlarda yukarıda adları geçen sanatçıların hər birininin okuyuş tarzından
bi parça, bi nefes olduğunu dile getirmeliyiz. Buna Şamakhı sanat okulu diyoruz. Tabii ki, bütün bu faktörler- oku tarzı,
yöresel lehçe, özel müzik gırtlakları ve s. toplanarak Şamakhı yöresine özel okuyuş çerçevelerini belirlemektedir.
Mugamlar zamanla evrim prosesi geçirseler de merkez sayılan yöreler kendi mugam ruhunu, özelliklerini
korumayı becermiş adeta arkasından büyük kütle, yeni nesil mugam okuyucuları gelecek şekilde okul yaratmıştır.
Şamakhı bölgesinin de muğam meclisleri, mugam gelenekleri gelişmekte olan Azerbaycan mugamının bir kolu olup,
onun yükselişinde kendine önemli rol edinmiştir.

Şimdide Azerbaycan mugam geleneklerinden onun gelişim prosesinden söz ederken eski Şamakhı muğam me-
clislerinin, bu yönde büyük işler görmüş Mahmut ağanın arif toplantılarının önemi ayrıca vurgulanır. Günümüzde
de Şamakhı bölgesinde eski mugam gelenekleri korunmakta, bu bölgeden yetişen yeni nesil yorumcular tarafından
Azerbaycan mugamının sürekli irerlemesi temin edilmektedir. Yeni nesil mugam yorumcularından dünyaca meşhur
Alim Qasımovun da aslen Şamakhı bölgesinden olması bu toprağın durmadan dahiler yetiştirdiğinin daha bi kanıtıdır.
Anahtar Kelimeler: Mugam Gelenekleri, Mugam Meclisleri, Şamakhı Mugam Meclisleri, Gelişim, Mugam
Yorumculuğu, Mahmut Ağanın Meclisi, Tar, Keman

17