Page 57 - abstract-Book-version-22.10.18

III. EUROPEAN CONFERENCE ON SCIENCE, ART & CULTURE
ECSAC’18 – NORTHERN CYPRUS
Gazimağusa, October12-14, 2018

OP-51
MEKANSAL PLANLAMADA ETIK KURALLAR VE ILKELER:
TÜRKIYE VE DIĞER ÜLKE ÖRNEKLERI ARASI KARŞILAŞTIRMALAR

Tolga ÇILINGIR 1

1 Dokuz Eylül Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Şehir ve Bölge Planlama Bölümü, İzmir
Yunanca “ethos” sözcüğünden türetilen etik terimi, toplumların kendiliğinden oluşturdukları normlar ve ilkelerle
şekillenen bir ifadedir. Mesleki alanda ise etik, tarafların uyması ya da kaçınması gereken davranışlar bütünü olarak
tanımlanmaktadır.
Özellikle coğrafi düzlemde ve/veya zaman düzleminde yaşama ilişkin etik kodların döngüsel bir şekilde farklılaştığı
toplumsal işleyişlerin değişkenlikleri dikkate alındığında, etik meselesinin farklı disiplinlerin inceleme konuları
arasında önemli bir yer edinmesi gerekir.
Mekânsal planlama alanının geniş ilgi yelpazesi içerisinde etik sorunsalı yeterince ele alınmış değildir. Örneğin
farklı mevzuatlara, farklı mesleki örgütlenmelere sahip ülkeler arasında mekânsal planlama alanında etik anlayışın
nasıl kurulduğu ve denetlendiği, yaptırım gücü olup olmadığı, varsa nasıl sonuçlandığı gibi konular karşılaştırmalı
olarak incelenmemiştir. Bu çalışma Türkiye pratiği üzerinden diğer ülkeler ile (mekânsal) planlama mesleğinin diğer
ülkelerdeki emsalleri ile karşılaştırmayı temel almıştır.
American Planning Association (APA) 2005’te AICP Etik Kuralları ve Mesleki Davranış Kuralları metnini
yayınlayarak söz konusu alanda bir zemin oluşturmuştur. Toplam 5 bölümden oluşan metin, çeşitli alt başlıklar halinde
planlama mesleğinin etik çerçevede nasıl icra edilmesi gerektiğini belirler. Metinde yer alan ana bölümler şöyledir:
• Sahip olunan ilkeler
• Davranış kuralları
• Danışmanlık görüşleri

• Şikayetlerin değerlendirilmesi
• Üyelerin disiplini
Türkiye’de şehir planlama mesleğinin işleyişini denetleyen ve düzenleyen kurum, TMMOB Şehir Plancıları
Odası’dır. Dolayısıyla etik kurallar ve ilkeleri belirleyen kurum olarak da 2014’ten itibaren “Mesleki Etik Kural ve
İlkeler” başlıklı bir metni denetim çerçevesinde esas almaya başlamıştır. 29 maddeden oluşan metin içerisinde 7 alt
başlık bulunmaktadır. Bunların bir bölümü mesleğin icra edilme süreçlerine ilişkin normlarla ilgiliyken, bir bölümü de
kamuya, topluma, doğaya karşı sorumlulukların hatırlatıldığı geniş bir içeriğe sahiptir. Söz konusu metnin; kent ve bölge
planlama mesleğini yürütenlerin mesleki bilgi ve deneyimlerinin ilgili karar çevresine taşınması sürecinde üstlenecekleri
sorumluluklara ilişkin etik kural ve yönlendirici ilkeler yanı sıra, belediyeler, il özel idareleri, bakanlıklar ve ilgili kamu
kurum ve kuruluşları, kooperatifler, özel sektör ve siyasal çevreye karşı bağımsız konumlarını koruyabilmelerine katkıda
bulunmak amacıyla geliştirildiği ifade edilmektedir. Dolayısıyla metin bir anlamda, hem meslek insanları arasında bir
otokontrol mekanizması kurmakta, hem de mesleki faaliyetlerin etik normlarda gerçekleştirilebilmesini de olası dış
baskı odaklarına karşı koruyan ve savunan bir mekanizmayı da oluşturmaktadır.
Yukarıdaki iki örnek ve çalışma kapsamında irdelenen diğer ülkelerdeki (Fransa, İtalya, İsveç, İngiltere, Sırbistan
vb.) örnekler göstermektedir ki, mekânsal planlamanın topluma ve doğaya karşı sorumlulukları bulunmaktadır.
Sürdürülebilir ve yaşanabilir kentler için mekânsal planlama disiplinine düşen görevler, mesleki kurumsal örgütlenmeler
aracılığıyla denetlenmelidir. Yasal ve yönetsel yapılanmalar, mevzuat ve kurumsallaşmalar, bunların yaptırım güç ve
biçimleri farklılaşsa da, ülkeler kendi iç denetim mekanizmalarını oluşturmakta ve belirlediği etik kural ve ilkeler
büyük ölçüde örtüşmektedir.

Anahtar Kelimeler: Mekânsal Planlama, Planlamada Etik, Planlamada İlkeler.

51