Page 50 - เคมีสำหรับครู 2

26 สมดุลเคมี

ปฏิกิริยาดูดความร้อน : A + B + heat ⇌ C + D

เมื่อเพิ่มอุณหภูมิ ระบบจะดำเนินไปข้างหน้า
เมื่อลดอุณหภูมิ ระบบจะดำเนินย้อนกลับ

ปฏิกิริยาคายความร้อน : A + B ⇌ C + D + heat

เมื่อเพิ่มอุณหภูมิ ระบบจะดำเนินย้อนกลับ
เมื่อลดอุณหภูมิ ระบบจะดำเนินไปข้างหน้า

ุ
ตัวอย่างที่ 1.10 | การรบกวนสมดุลเคมีโดยการเปลี่ยนอณหภูมิ

ุ
โจทย์ : จากปฏิกิริยาเมื่อลดอณภูมิจะส่งผลต่อทิศทางการปรับตัวของปฏิกิริยาอย่างไร
(a) CaO(s) + H2O(l) ⇌ Ca(OH)2(aq) ∆H = -82KJ
(b) SO2(g) ⇌ S(s) + O2(g) ∆H = 178KJ

วิธีคิด
(a) ปฏิกิริยานี้เป็นปฏิกิริยาคายพลังงาน

CaO(s) + H2O(l) ⇌ Ca(OH)2(aq) + 82 kJ
โดยเมื่อลดอุณหภูมิลง เสมือนเป็นการดึงพลังงานออกจากฝั่งผลิตภัณฑ์ สมดุลของ
ปฏิกิริยาจึงปรับตัวไปยังทิศทางย้อนกลับ

(b) ปฏิกิริยา (b) เป็นปฏิกิริยาดูดพลังงาน
SO2(g) + 178 kJ ⇌ S(s) + O2(g)
โดยเมื่อลดอุณหภูมิลง เสมือนเป็นการดึงพลังงานออกจากฝั่งสารตั้งต้น สมดุลของ

ปฏิกิริยาจึงปรับตัวไปยังทิศทางย้อนกลับ

1.6.4 การรบกวนสมดุลโดยการเติมตัวเร่งปฏิกิริยา
ตัวเร่งปฏิกิริยา (Catalyst) หมายถึง สารที่ใส่ลงไปในปฏิกิริยาแล้วทำให้อัตราเร็วใน
การเกิดปฏิกิริยาเพิ่มขึ้น โดยตัวเร่งปฏิกิริยาจะมีส่วนเกี่ยวข้องในการเกิดปฏิกิริยาหรือไม่ก็ได้ แต่เมื่อ

สิ้นสุดปฏิกิริยาจะได้ตัวเร่งปฏิกิริยากลับมา ในปริมาณที่เท่าเดิมและมีสมบัติเหมือนเดิม
ตัวเร่งปฏิกิริยาจะช่วยลดพลังงานก่อกัมมันต์(Ea) ของปฏิกิริยาและทำให้สารตั้งต้นชน
กันถูกทิศทางมากขึ้น เมื่อใส่ตัวเร่งปฏิกิริยาลงไปในปฏิกิริยาผันกลับได้ โดยกรณีที่ใส่ตัวเร่งลงไปใน

ระบบที่ยังไม่เข้าสู่สมดุล ตัวเร่งจะช่วยให้ระบบเข้าสู่สมดุลเร็วขึ้น แต่ไม่มีผลใดๆ ต่อการรบกวนสมดุล
เคมี ส่วนกรณีที่ใส่ตัวเร่งลงไปในระบบที่เข้าสู่สมดุลแล้ว ตัวเร่งไม่มีผลใด ๆ ในการรบกวนสมดุลของ
ระบบ