Page 74 - Occupational health and safety

46

2.7.3 ปัจจัยที่มีผลต่อการแพร่ (Lodish, et al, 2000)

1) ขนาดของสาร สารที่มีขนาดโมเลกุลเล็กจะเคลื่อนที่ได้เร็วกว่า สารโมเลกุลใหญ่
เช่น น้ า ออกซิเจน คาร์บอนไดออกไซด์ ผ่านเยื่อเซลล์ได้ดีกว่า แป้งและน้ าตาล
2) ความสามารถในการละลายไขมัน สารที่ละลายในไขมันได้ดี จะผ่านเข้าออกเมื่อ
เซลล์ได้ง่ายกว่าสารที่ไม่ละลายไขมัน ดังนั้นยาพวกทาถูทั้งหลาย จึงมีส่วนผสมของสารที่ละลายใน

ไขมันด้วยเสมอ
3) สารพวกไม่มีขั้ว (Nonpolar compound) จะผ่านเข้าออกเยื่อเซลล์ได้ดีกว่าสาร
พวกที่มีขั้ว (Polar compound) เพราะสารไม่มีขั้วละลายได้ดีในไขมัน ส่วนสารมีขั้วละลายได้ดีในน้ า ซึ่ง
ผ่านเข้าได้ยากกว่า เนื่องจากองค์ประกอบส าคัญของเยื่อหุ้มเซลล์ในการล าเลียงสารคือ Phospholipid

Bilayer ประกอบด้วยส่วนหัวชอบน้ า (Hydrophilic head) และส่วนหางไม่ชอบน้ า (Hydrophobic tail)
4) สารละลายที่เป็นอิเลคโทรไลต์ (Electrolyte) จะผ่านเยื่อเซลล์ได้ช้ากว่าสารที่ไม่
ิ
ิ
เป็นอเลคโทรไลต์ และอเลคโทรไลต์ที่แตกตัวได้มาก (Strong electrolyte) จะผ่านได้ช้ากว่าพวกที่
แตกตัวได้น้อย (Weak electrolyte)
5) จ านวนโปรตีนที่เป็นตัวพาและพลังงานจากเมทาบอลิซึม ถ้ามีโปรตีนที่เป็นตัวพา
และมีพลังงานมาก จะผ่านเยื่อเซลล์ได้ดีกว่ามีโปรตีนที่เป็นตัวพาและพลังงานน้อย
+
+
6) สภาพทางสรีระวิทยา เช่น การขนส่ง (Na ) และ (K ) ของเซลล์ประสาทจะ
ั
ั
+
เปลี่ยนแปลงตามสภาพการพกหรือกระตุ้น โดยสภาพพกเยื่อประสาทจะยอมให้ (K ) ผ่านได้ดีกว่า
+
+
(Na ) แต่สภาพถูกกระตุ้นเยื่อเซลล์จะยอมให้ (Na ) ผ่านได้มากกว่า เป็นต้น

ภาพที่ 2.11 แสดงกลไกการดูดซึมสารผ่านผิวหนัง
ที่มา: จาก Selective Permeability, โดย Mcgraw-hill companies inc, ม.ป.ป., http://www.
nausetschools.org/cms/lib/MA02212418/Centricity/Domain/204/Cell%20Me
mbrane%20and%20Passive%20Transport%202017.pdf.