Page 134 - Occupational health and safety (Full)

107

บทที่ 5

ปัจจัยทางด้านชีวภาพที่ก่อให้เกิดอันตรายจากการท างาน

ั
ปัจจัยทางชีวภาพ หมายถึง สิ่งมีชีวิต หรือผลิตภัณฑ์จากสิ่งมีชีวิตที่มีอนตรายต่อสุขภาพและ
ื
ี
ความเป็นอยู่ที่ดีของมนุษย์หรือสัตว์ อาทิเช่น สัตว์ พช แบคทเรีย เชื้อรา ปรสิต ไวรัส ซึ่งอาจท าให้เกิด
อันตรายโดยตรง ได้แก การเจ็บป่วยหรืออันตรายโดยตรง ได้แก่ การเจ็บป่วยหรืออันตรายโดยทางอ้อม
่
่
ได้แก การท าลายสภาพแวดล้อม การสัมผัสสารทางชีวภาพในสถานที่ท างานอาจท าให้เกิดโรคจากการ
ท างานได้ การเจ็บป่วยจากการท างานที่มีสาเหตุจากสารทางชีวภาพ ได้แก่ การติดเชื้อจุลชีพต่าง ๆ
การแพ้ และการได้รับพิษต่าง ๆ

1. ประเภทของอันตรายทางชีวภาพ
1.1 เชื้อจุลินทรีย์ที่สามารถก่อให้เกิดโรคได้ (Infectious agents) ได้แก่ แบคทีเรีย ไวรัส โปรโตซัว พยาธิ
1.1.1 แบคทเรีย (Bacteria) เป็นสิ่งมีชีวิตที่มีชนิดโปรคาริโอต (Prokaryotic cell) มีขนาดเล็ก
ี
โดยปกติมีขนาด 1-5 ไมโครเมตร แบคทีเรียที่มีขนาดเล็กที่สุด คือ ไมโคพลาสมา (Mycoplasma) มี
ขนาด 200 นาโนเมตร ชนิดที่ยาวที่สุด คือ แบคทีเรียรูปเกลียว (Spirochete) ประมาณ 7 ไมโครเมตร
ลักษณะทั่วไปของแบคทีเรีย เป็นสิ่งมีชีวิตเซลล์เดียว ส่วนใหญ่มีผนังเซลล์ (Cell wall) ท าให้เซลล์คง
รูปร่างอยู่ได้ ยกเว้น ไมโคพลาสมา (Mycoplasma) ไม่มีผนังเซลล์ สามารถเคลื่อนได้ เนื่องจากมีแฟล
กเจลลา (Flagella) สืบพนธุ์แบบไม่อาศัยเพศใช้วิธีการแบ่งเซลล์ตามแนวขวาง (Binary fission) ส่วน
ั
การสืบพนธุ์แบบอาศัยเพศใช้วิธีคอนจูเกชัน (Conjugation) ทรานส์ฟอร์มเมชั่น (Transformation)
ั
และทรานส์ดักชัน (Tranduction) มีรูปร่างได้หลายแบบ เช่น รูปกลม (Coccus) รูปไข่ ทรงกระบอก
(Bacillus) หรือเป็นเกลียว (Spirillum) แต่มีแบคทีเรียบางชนิดมีรูปร่างไม่แน่นอนเปลี่ยนแปลงได้หลาย

แบบที่ เรียกว่า พลีโอมอร์ฟค (Pleomorphic) เนื่องจากไม่มีผนังเซลล์ที่จะท าให้เซลล์คงรูปร่างอยู่
ิ
ได้ ได้แก ไมโครพลาสมา (Mycoplasma) สามารถแบ่งเป็น 2 กลุ่มตามโครงสร้างของผนังเซลล์และการ
่
ย้อมติดสีแกรมได้ เป็นแบคทีเรียแกรมบวก และแบคทีเรียแกรมลบ โดยผนังเซลล์ของแบคทีเรียแกรมลบ
มีเยื่อหุ้ม 2 ชั้น คือ มีทั้งเยื่อหุ้มชั้นนอก (Outer membrane) และเยื่อหุ้มชั้นใน (Inner membrane)

ผนังเซลล์ของแบคทีเรียแกรมลบจะมีชั้นเพปติโดไกลแคน (Peptidoglycan) บางกว่า ถูกท าลายหรือ
๐
ยับยั้งการเจริญเติบโตได้ด้วยการใช้ความร้อนตั้งแต่ 50 C ขึ้นไปขึ้นอยู่กับชนิดของแบคทีเรีย
เช่น แบคทีเรียที่เรียกว่า อโคไล (E.coli) เป็นแบคทีเรียที่ท าให้เกิดท้องร่วง ท้องร่วง อณหภูมิประมาณ
ี
ุ
50 C ขึ้นไปจะยับยั้งการเจริญของอโคไลได้ดี (อสยา จันทร์วิทยานุชิต และ วัชรินทร์ รังสีภาณุรัตน์,
๐
ิ
ี
2556; นงลักษณ์ สุวรรณพินิจ และ ปรีชา สุวรรณพินิจ, 2560)