Page 19 - Focus PT3 2022 - Sains

Sains PT3 Bab 1 Pengenalan kepada Penyiasatan Saintifik
Penggunaan Alat Pengukur yang Lebih Jitu
Menyukat arus elektrik Menyukat isi padu
Angkup Vernier T T
Kadar pengaliran cas. Ruang yang dipenuhi oleh sesuatu objek. n n
i
i
g
g
1. Angkup vernier ialah alat pengukur di dalam makmal dan industri untuk mengukur secara tepat k
k
Ampere (A) meter padu (m ) t t
3
a
a
panjang, diameter luar, diameter dalam dan kedalaman objek. a n
a
n
Ampere (A) digunakan sebagai unit ukuran Milimeter padu (mm ), sentimeter padu (cm ), 2. Angkup vernier mempunyai dua skala, iaitu skala utama dan skala vernier. 1
3
3
arus elektrik dalam kehidupan harian, mililiter (ml) dan liter (l) sering digunakan untuk 3. Skala vernier membolehkan angkup vernier mengukur panjang dengan kejituan sehingga
miliampere (mA) digunakan untuk menyukat menyukat isi padu cecair. 0.01 cm atau 0.1 mm. Maka, angkup vernier adalah lebih jitu berbanding dengan pembaris
Penerbitan Pelangi Sdn Bhd. All Rights Reserved.
arus elektrik yang lebih kecil.
yang hanya dapat mengukur bacaan terkecil sehingga 0.1 cm.
3
1 A = 1 000 mA 1 cm = 1 ml Mengambil bacaan skala utama
1 l = 1 000 cm = 1 000 ml 2
3
1 m = 1 000 000 cm = 1 000 000 ml Rahang dalam yang Skala vernier yang Skala utama yang Bacaan skala utama diambil dengan
3
3
berfungsi mengukur pendek dengan panjang dengan menentukan kedudukan tanda sifar ‘0’ pada
diameter dalam objek. senggatan terkecil senggatan skala vernier.
Ammeter Silinder penyukat 0.01 cm. terkecil 0.1 cm.
• Ammeter digunakan untuk menyukat arus Cara menyukat isi padu cecair Untuk kes ini, tanda sifar ‘0’ skala vernier
berada di antara 2.1 cm dan 2.2 cm. Maka,
elektrik dalam sesuatu litar. bacaan skala utama ialah 2.1 cm.
• Ammeter mesti disambung secara bersiri • Apabila menggunakan silinder penyukat,
dalam litar. silinder penyukat perlu diletakkan di atas 0 cm 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
permukaan yang rata dan jangan 0 5 10
Terminal positif bertanda ‘+’ (berwarna merah) mesti mengambil bacaan sambil memegangnya Ekor yang 3 Mengambil bacaan skala vernier
disambung kepada terminal positif pada bateri. dengan tangan. Paip berfungsi mengukur Bacaan skala vernier diambil dengan
besi 2 cm 3 kedalaman objek. menentukan tanda pada skala vernier yang
Meniskus Salah (✗) Skala utama tepat segaris dengan salah satu tanda pada
60 Skala vernier skala utama.
– + A –
Rahang luar yang 0 5 10 Untuk kes ini, tanda ke-7 pada skala vernier
Nilai senggatan terkecil – + berfungsi mengukur
= 0.1 A atau 0.2 A 50 Betul (✓) tepat segaris dengan salah satu tanda pada
Kertas panjang atau diameter
putih luar objek. skala utama. Maka, bacaan skala vernier
Salah (✗) ialah 0.07 cm.
Air 40
Terminal negatif bertanda ‘-’ (berwarna hitam) mesti Letakkan objek yang hendak Bacaan diameter objek ditentukan
disambung kepada terminal negatif pada bateri. Rajah 1.17 Kedudukan mata yang betul semasa 1
mengambil bacaan bagi mengelakkan ralat paralaks diukur di tengah rahang 4 Diameter objek yang diukur boleh ditentukan dengan menambahkan
Rajah 1.15 Cara pemasangan ammeter yang betul luar dan rapatkan rahang bacaan skala utama dan bacaan skala vernier.
• Semasa mengambil bacaan, kedudukan luar secara perlahan-lahan
• Sebelum menggunakan ammeter, mata mesti selaras dengan bahagian sehingga objek tersebut
pastikan bahawa penunjuk berada pada bawah meniskus cecair untuk semua dipegang ketat. Diameter paip besi = Bacaan skala utama + Bacaan skala vernier
tanda sifar bagi mengelakkan ralat sifar. cecair, kecuali merkuri. = 2.1 cm + 0.07 cm = 2.17 cm
• Meniskus semua cecair membengkok ke
1 2 bawah manakala meniskus bagi merkuri Rajah 1.19 Cara mengukur diameter luar objek bulat menggunakan angkup vernier
0 A 3
Jarum penunjuk boleh membengkok ke atas.
digerakkan dengan
memutarkan tombol Aras Ralat Sifar Angkup Vernier
pelarasan sifar. – + Aras bahagian bahagian
bawah atas 1. Sebelum menggunakan angkup vernier, rahangnya perlu Tiada ralat sifar
meniskus meniskus dirapatkan tanpa sebarang objek di antaranya untuk 0 1
dibaca dibaca Skala
memeriksa kewujudan ralat sifar.
Cecair lain Merkuri utama
Rajah 1.16 Cara membetulkan ralat sifar ammeter Skala
Ralat sifar ialah ralat yang berlaku apabila alat vernier
Rajah 1.18 Meniskus cecair berlainan 0 10
pengukur tidak mempamerkan bacaan sifar sebelum Tanda sifar ‘0’ pada skala vernier tepat
pengukuran dibuat. segaris dengan tanda sifar ‘0’ pada skala
utama. Maka, tiada ralat sifar berlaku.
13

01 Focus PT3 Sains Tg1.indd 13 14/12/2021 2:54 PM