Page 102 - MT_Catalogue
P. 102
L-Ewropa: Unità u Diversità Il-Wirt tal-Illuminiżmu L-Ewropa: Unità u Diversità Il-Wirt tal-Illuminiżmu
Il-Projbizzjoni tat-Tortura
Promulgata mir-Reġina Maria Tereża
Dan id-dokument li jmur lura għas-sena 1776 jittratta ipprova joħloq kundizzjonijiet aktar diċenti u tajba
it-tneħħija tat-tortura fl-Imperu Ħabsburgu. Huwa għas-suġġetti tiegħu.
importanti għax juri ċar it-tibdil fil-ġurisdizzjoni fi żmien
l-Illuminiżmu. Il-liġijiet tat-tortura tneħħew mill-Ewropa fi żminijiet
diversi. Fl-Ingilterra dawn il-liġijiet waqfu madwar
It-tortura kienet użata ħafna fis-snin bikrija tal-Imperu is-sena 1640 (ħlief għall “peine forte et dure” – tortura li
Ħabsburgu. Ta’ min isemmi li fi żmien il-Medju Evu fiha kienu jitpoġġew ġebel tqal u li dejjem jitqalu matul
u fil-bidu tal-Era Moderna, il-qrati Ewropej kienu il-proċess fuq sider l-imputat – li imbagħad tneħħiet għal
jippermettu t-tortura biex l-imputat jikxef u fl-istess ħin kollox fl-Ingilterra fis-sena 1772); il-Prussja waqqfet
joħorġu l-ismijiet ta’ min seta kien kompliċi, jew biex it-tortura fl-1740, id-Danimarka madwar is-sena 1770,
jinkiseb xi tagħrif ieħor. Waqt ix-xhieda, l-akkużat kien ir-Russja fl-1774, l-Italja fl-1786 u Franza fl-1789. L-aħħar
ikun mhedded bit-tortura jew kien ikun fil-fatt ittorturat pajjiżi Ewropej li neħħew legalment it-tortura kienu
b’għodod apposta. Il-Kodiċi Kriminali (Constitutio l-Portugall (fl-1828) u d-distrett awtonomu ta’ Glarus
criminalis Theresiana) wkoll, li kien introdott fil-provinċji fl-Iżvizzera (fl-1851).
Ċeki-Awstrijaċi fil-31 ta’ Diċembru 1768, kien jagħti lok
għat-tortura. Maria Tereża (1717-1780), li bdiet din it-tneħħija fl-Imperu
Ħabsburgu, kienet l-unika mexxejja mara u saltnet
Fis-sena 1776, bis-saħħa ta’ sensiela ta’ digrieti maħruġa għal erbgħin sena (bejn l-1740 u l-1780) fl-Ungerija,
mill-Imperatriċi, tneħħa l-użu tat-tortura waqt ix-xhieda. il-Kroażja, il-Boemja. Kienet ukoll is-sovrana tal-Awstrija
Digriet irjali ħareġ għall-provinċji Ċeki-Awstrijaċi, Banat u l-Imperatriċi tal-Imperu Qaddis Ruman (bħala mart
ta’ Temesvar (illum maqsuma bejn ir-Rumanija, is-Serbja l-Imperatur Franġisku I). Matul is-saltna tagħha, hija
u l-Ungerija) u l-Galiċja (illum maqsuma bejn il-Polonja daħħlet fl-Imperu numru ta’ riformi ekonomiċi, edukattivi
u l-Ungerija) fit-2 ta’ Jannar; is-Saltna tal-Ungerija imxiet u kulturali. It-twaħħid tal-ġurisdizzjoni fil-pajjiżi li ffurmaw
fl-istess triq fis-6 ta’ April tal-istess sena. Ir-riforma l-Imperu beda wkoll matul dan iż-żmien, meta bdew
uriet il-ħsieb umanitarju tal-Illuminiżmu, hekk kif l-istat ikunu abbozzati kodiċijiet legali.
Abolizzjoni tat-tortura promulgata mir-Reġina Maria Tereża, 02-01-1776, Vjenna (Awstrija)
1 folio, manuskritt fuq karta tal-qoton, siġill Rjali; 23,5 x 36,5 ċm, dijametru tas-siġill: 7,5 ċm
L-Arkivji Nazzjonali tal-Ungerija
Referenza: HU-MNL-OL – O 10 – № 90
102 103
