Page 94 - MT_Catalogue

Il-Wirt tal-Illuminiżmu

L-Illuminiżmu kien moviment intellettwali, filosofiku, L-Illuminiżmu idibatta wkoll is-sisien tradizzjonali
kulturali u soċjali li beda fis-Seklu Sbatax. Dan il-moviment tar-reliġjon u tal-awtorità tal-istat u s-soċjetà. Kif wieħed
huwa magħruf ukoll bħala l-Era tar-Raġuni, u l-ideat jista’ jara fid-dokumenti ta’ din il-wirja, dan kellu effett
radikali tiegħu kellhom impatt mill-qiegħ fuq l-Ewropa fuq il-ħsieb tar-rappreżentanti tal-Knisja u tar-renjanti ta’
u d-dinja kollha. Fl-isfera tal-politika, dan il-moviment dan iż-żmien.
laħaq il-milja tiegħu fir-Rivoluzzjoni Franċiża fit-tmiem
is-Seklu Tmintax, imma l-effetti intellettwali tiegħu It-twemmin fil-fehma tal-bniedem, fil-libertà u fl-ugwaljanza
għadhom jinħassu sa llum il-ġurnata. kienu l-bażi tar-Rivoluzzjoni Franċiża u tal-Kostituzzjoni
Amerikana. B’hekk l-Illuminiżmu bidel id-dinja tal-Punent
Din l-Era tar-Raġuni inħolqot bir-riżultati li kellha f’dinja demokratika u ċiviltà konxja tagħha nnifisha, li
r-Revoluzzjoni Xjentifika li bdiet madwar is-sena 1500. ispira wkoll is-sistema politika tad-demokrazija liberali
Il-ħidmiet tax-xjentisti u filosfi bħal Isaac Newton u tal-Ewropa u kontinenti oħra. Id-dokumenti f’din il-wirja
John Locke idibattew il-bażi tal-ħsieb u l-ordni fis-Seklu juru wkoll l-effetti indiretti b’din il-bidla, bħat-twelid ta’
Sbatax. Ix-xogħolijiet ta’ Newton urew li d-dinja kienet kostituzzjonijiet demokratiċi u movimenti femministi,
immexijja aktar mil-liġijiet naturali milli mis-saħħa imwaqqfa fuq idejat tal-ugwaljanza.
spiritwali, filwaqt li t-teorija tal-kuntratt soċjali ta’ John
Locke irrappreżentat is-soċjetà u l-istat bħala riżultat L-Illuminiżmu għolla l-ħsieb indipendenti, li kellu
04
tar-rieda kollettiva tal-bniedem. impatt qawwi fuq id-dixxiplini barra l-politika bħall-
matematika, il-fiżika u l-mediċina. L-iżvilupp ta’ dawn
Figuri tal-Illuminiżmu tas-Seklu Tmintax bħal Voltaire id-dixxiplini u l-bidla fil-ħsieb, indirettament, qajmu
u Denis Diderot fi Franza, u David Hume fl-Ingilterra, dawk ir-rivolużżjonijiet imsejħa Industrijali, li wasslu
enfasizzaw il-kapacità ta’ kull maħluq għall-ħsieb kritiku għall-era tal-invenzjonijiet u urbaniżmu. Filwaqt li l-idejat
u razzjonali. Dan wassal biex il-popli bidlu l-fehma tal-Illuminiżmu ma nfiltrawx mill-ewwel fil-pajjiżi kollha
tagħhom kif iħarsu lejn il-gvernijiet u l-irwol taċ-ċittadin tal-Ewropa u kull klassi soċjali, finalment u gradwalment
matul din l-Era tar-Raġuni. effettwaw kważi kull aspett tal-ħajja ta’ kuljum.
Dawn l-idejat ħolqu Ewropa ġdida u dinja ġdida jew
John Locke argumenta li l-poplu għandu dritt li jibdel dak għall-inqas kostruzzjoni alternattiva revolużżjonarja
il-gvern li ma jagħtix garanzija ta’ ħajja sikura, libertà tad-dinja li kien diġa hemm. Din il-wirja tixtieq ukoll
u propjetà. Montesquieu kiteb fuq il-qsim tal-poter, billi tesprimi u tiddokumenta dawn l-immaġini tal-Ewropa.
argumenta li dan il-poter m’għandux ikun f’idejn persuna
waħda biss. Jean-Jacques Rousseau għamel aċċenn li
s-soċjetà għandha tkun immexxija mill-‘fehma ġenerali’
(popolari) tal-poplu.

95