Page 3 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

คํ าชี้แจงการใชพจนานุกรมหมวดธรรม

ก. หลักการในการรวบรวมธรรม

1. หมวดธรรม คือ หลักธรรมที่แสดงไวโดยมีจํ านวนหัวขอเปนชุดๆ ชุดหนึ่งๆ เรียกวาหมวดธรรมหนึ่งๆ
หมวดธรรมเหลานี้เปนคํ าสอนในพระพุทธศาสนาเพียงสวนหนึ่งเทานั้น นอกจากคํ าสอนประเภทหมวด
ธรรมแลว ยังมีคํ าสอนประเภทคาถาภาษิต ธรรมกถา และโอวาทานุศาสนีตางๆ อีกเปนอันมาก ผูที่

ตองการรูจักพระพุทธศาสนาอยางกวางขวางทั่วถึง จึงควรศึกษาคํ าสอนประเภทอื่นๆ นอกจากหมวด
ธรรมดวย อยางไรก็ดี การศึกษาหมวดธรรมเหลานี้นับวาสํ าคัญและมีประโยชนอยางมาก เพราะเปนคํ า

สอนประเภทประมวลขอสรุป มีอรรถกวางขวาง และถูกยกขึ้นอาง หรือเปนขอปรารภในการแสดงคํ า
สอนประเภทอื่นๆ อยูเนืองๆ

2. หมวดธรรมมีอยูมากมาย แตเฉพาะที่แสดงในหนังสือนี้ ไดคัดเลือกและรวบรวมไวเพียงสวนหนึ่ง โดยถือ

หลักเกณฑที่สํ าคัญคือ
1) มุงเอาหมวดธรรมที่มาในพระไตรปฎกโดยตรงเปนพื้น สวนที่มาในคัมภีรอื่นพยายามจํ ากัดเฉพาะ
คัมภีรสํ าคัญในระดับรองลงมา ที่นิยมนับถือ ใชศึกษาและอางอิงกันอยูทั่วไปในวงการศึกษาพระ

พุทธศาสนา
2) มุงเอาหมวดที่แสดงหลักธรรมโดยตรง ใหสมกับชื่อที่เรียกวา “หมวดธรรม” หลีกเลี่ยงหมวดที่เปน
เพียงเกร็ดความรู หรือคํ าแถลงเรื่องราวอื่นๆ เวนแตจะเปนเรื่องที่สัมพันธกับหลักธรรมอยางใกลชิด

3) คัดเอาเฉพาะหมวดธรรมที่ควรรูหรือที่ตองรู โดยฐานเปนหลักสํ าคัญของพระพุทธศาสนาบาง เปน
หลักที่เห็นวานารูและมีประโยชนมากบาง เปนหลักที่ใชหรืออางอิงอยูเสมอ หรือรูจักกันอยูทั่วไป
บาง เปนหลักที่ทานกํ าหนดใหเรียนในหลักสูตรการศึกษาพระพุทธศาสนาระบบตางๆ ในประเทศ

ไทยบาง

ข. การจัดลํ าดับ

3. การจัดลํ าดับหมวดธรรม
– จัดตามลํ าดับเลขจํ านวนกอน รวมหมวดธรรมที่มีจํ านวนหัวขอเทากันเขาไวเปนกลุมเดียวกันเรียง

จากกลุมที่มีจํ านวนนอยไปหากลุมที่มีจํ านวนมากตามลํ าดับ เปนหมวด 1 หมวด 2 หมวด 3 ฯลฯ
จนถึงหมวดเกินสิบ
– ในหมวดเลขเดียวกัน เรียงตามลํ าดับอักษร ตามอักขรวิธีในภาษาไทย

1) หมวดธรรมที่มีลํ าดับอักษรหางกัน แตเปนเรื่องที่เกี่ยวพันหรือควบคูกัน เมื่อถึงลํ าดับอักษรของ
หมวดหนึ่งแลว นํ าอีกหมวดหนึ่งมาตอในลํ าดับถัดไปทันทีโดยไมคํ านึงถึงลํ าดับอักษร เชน [67]

กุศลมูล 3, [68] อกุศลมูล 3; [80] ทุจริต 3, [81] สุจริต 3 เปนตน

2) หมวดธรรมที่มีเลขจํ านวนตางกัน แตเปนเรื่องอยางเดียวกัน อาจจัดเรียงรวมไวในหมวดเลขเดียว
กัน ตอกันไป โดยไมคํ านึงถึงลํ าดับเลขหมวด ในกรณีเชนนี้ จะถือหมวดธรรมที่สํ าคัญหรือรูจักกัน
มากเปนหลัก เชน [303] พุทธคุณ 9, [304] พุทธคุณ 2, [305] พุทธคุณ 3, [306] ธรรมคุณ 6,

[307] สังฆคุณ 9 เปนตน