Page 5 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

5

ขอธรรมบางอยางจํ าเปนตองอธิบาย เพื่อใหเขาใจชัดเจน ในกรณีเชนนี้ไดพยายามอธิบายใหสั้น
ที่สุด โดยทํ าเปนไขความออกจากความหมายของขอธรรมนั้นๆ และใหครอบคลุมเนื้อหาสมบูรณในตัว
เสร็จสิ้นไปในแตละขอ ไมใชวิธีอธิบายรวมทั้งหมด แตถามีขอสังเกตหรือคํ าชี้แจงกวางๆ สํ าหรับทั้ง

หมวดก็ไดนํ าไปเขียนไวในตอนทายของหมวดธรรมนั้น หมวดธรรมที่ตองอธิบายพึงเห็นตัวอยางเชน
[85] ธรรม 3, [107] วิโมกข 3, [285] วิสุทธิ 7, [311] วิปสสนาญาณ 9 เปนตน
2) ภาคภาษาอังกฤษ: ความหมายในภาษาอังกฤษมุงเพียงใหเปนสวนประกอบสํ าหรับชวยเหลือ

นักศึกษาในการศึกษาคนควาใหกวางขวางออกไป หรือเปนสื่อถายทอดความรูเทานั้น ไมไดมุงใหเปน
หลักของหนังสือนี้ โดยปกติในภาคภาษาอังกฤษจะไมมีคํ าอธิบายเลย มีเพียงความหมายสั้นๆ ซึ่งโดย

มากเปนความหมายในรูปคํ าแปล
ขอธรรมใดมีคํ าแปลหรือความหมายในภาษาอังกฤษที่ใชกันลงยุติแลวหรือนิยมใชกันแพรหลาย
ในหมูนักศึกษาพระพุทธศาสนาแลว ก็ไดนํ าเอาคํ าแปลหรือความหมายนั้นมาลงไว โดยถือเปนอิสระ

จากความหมายในภาคภาษาไทย สวนขอธรรมใดความหมายในภาษาอังกฤษยังมีปญหา ไมเปนที่ยุติ
หรือยังไมสูเปนที่รูจักทั่วไป ก็ไดพยายามตรวจสอบ เลือกสรร หรือคนหาคํ ามาใชใหตรงกับความเขาใจ

ในภาคภาษาไทยใหมากที่สุด
คํ าแปลและความหมายขอธรรมตางๆ ในภาคภาษาอังกฤษสวนมาก ไมตรงกับคํ าแปลหรือความ
หมายที่ใชในพระไตรปฎกแปลฉบับภาษาอังกฤษของสมาคมบาลีปกรณ (The Pali Text Society) ทั้ง

นี้เพราะไดมีการคิดคนสรรหาคํ าแปลศัพทธรรมตางๆ ในหมูนักปราชญนักศึกษาพระพุทธศาสนา
กาวหนาตอมาอีกมากภายหลังเวลาที่พิมพพระไตรปฎกแปลฉบับภาษาอังกฤษนั้นแลว
อนึ่ง คํ าบาลีอักษรโรมันในวงเล็บตอทายชื่อหมวดธรรม หรือขอธรรมนั้นๆ ไดแสดงไว โดยมุงให

ผูใชรูจักรูปเดิมของศัพทนั้นๆ ในภาษาบาลี ถาเปนคํ าสมาสคือมีหลายคํ าประกอบกัน ก็มุงใหกํ าหนด
แยกไดงายวามีคํ าอะไรประกอบอยูบางเทานั้น มิไดมุงแสดงรูปที่ใชจริงในประโยคภาษาบาลี ดังนั้น
ก) ที่ใดตองการใหเห็นรูปศัพทของคํ าที่มาประกอบกัน ก็จะใสยัติภังค หรือ hyphen (-) แทรก

ไวใหดูงาย ที่ใดเห็นวาเปนคํ าที่ใชรวมกันเปนปกติ ก็ไมแยก
ข) เมื่อแยกคํ าโดยใชยัติภังคแลว ก็ไมเติมพยัญชนะซอน (สังโยค) ตามหลักสนธิ

ตัวอยาง: ขันธ 5 หรือ เบญจขันธ บาลีเปน ปฺจกฺขนฺธ ประกอบดวย ปฺจ + ขนฺธ ถาเขียนเปนคํ า
บาลีอักษรโรมัน ตามที่ใชจริงในประโยค ก็เปน Pa¤cakkhandha คือเขียนติดตอกันและมีพยัญชนะ
ซอน ไดแก k แทรกเขามา แตในพจนานุกรมฯ นี้เขียนใหผูศึกษากํ าหนดแยกไดงาย เปน Pa¤ca-

khandha
สังวรปธาน บาลีนิยมเขียนเปน สํวรปฺปธาน ประกอบดวย สํวร + ปธาน ถาเขียนเปนคํ าบาลี

อักษรโรมัน ตามที่ใชในประโยค ก็เปน Sa§varappadhàna แตในพจนานุกรมฯ นี้เขียนเปน
Sa§vara-padhàna
นอกจากนี้ ขอความหรือถอยคํ า ที่อยูในชุดเดียวกัน หรือเปนเรื่องทํ านองเดียวกัน และเรียงอยู

ตอเนื่องกัน ถามีสวนที่ซํ้ าตรงกัน อาจใชเครื่องหมาย tilde (~) แทนความหรือคํ าสวนหรือทอนที่ซํ้ าตรง
กันนั้น เพื่อประหยัดเนื้อที่ และชวยไมใหดูลานตา เชน A¤¤asamàna-cetasika; Pakiõõaka-~;

Akusala-~ พึงทราบและนํ าไปใชในรูปที่เปนคํ าเต็มวา A¤¤asamàna-cetasika; Pakiõõaka-