Page 314 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

คํ าชี้แจง

ก. ขอบขายของหนังสือนี้
คํ าศัพทที่รวบรวมไวในพจนานุกรมนี้แบงออกไดเปน 3 ประเภท คือ

1. ศัพทธรรมแทๆ ไดรวบรวมมาไวแทบทั้งสิ้น ยกเวนศัพทที่ทานผูกขึ้นใชในคัมภีรรุนหลัง เฉพาะแหง
เฉพาะกรณี ไมเปนที่ยอมรับนํ าไปใชในที่อื่น และไมนิยมนับถือเปนศัพทวิชาการอันมีความหมายพิเศษจํ าเพาะตัว
2. ศัพททั่วๆ ไปเกี่ยวกับพระพุทธศาสนา ขอนี้มิไดเปนจุดมุงหมายโดยตรง แตก็ไดเก็บมาเปนสวนมาก

และไดใหความหมายไวโดยยอ
3. ศัพทเกี่ยวกับศาสนา ลัทธินิยม ประเพณี และความเชื่อถืออยางอื่นที่ไดยินไดฟงคุนหู แมที่เปนเรื่อง
ภายนอกพระพุทธศาสนา

ข. ศัพทตั้งภาคภาษาไทย
1. การเรียงลํ าดับศัพท ถือตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน ยกเวนคํ ามีประวิสรรชนีย ที่เปนตน
ศัพทของคํ าอื่นๆ จะเรียงไวกอนคํ าที่อาศัยตนศัพทนั้น เชน เถระ เรียงไวกอน เถรคาถา และเถรวาท ฆา

นะ เรียงไวกอน ฆานทวาร และ ฆานวิญญาณ เปนตน
2. คํ าที่มี - ตอทาย หมายความวา ศัพทที่ขึ้นตนดวยคํ านั้น ถาไมพบในลํ าดับของคํ านั้นเอง ใหดูตามที่

อาง เชน กัมม- ดู กรรม- คํ าวา กัมมบถ ไมมี ใหดู กรรมบถ ดังนี้เปนตน
3. ศัพทที่เปนหัวขอหมวดธรรม คือ มีจํ านวนขอยอย เชน อบายภูมิ 4, อนุปุพพิกถา 5 เปนตน
ใหดูรายละเอียดในภาค 1 คือ พจนานุกรมหมวดธรรม

ค. ภาคภาษาบาลี

1. ศัพทตั้งทุกคํ าไดแสดงรูปศัพทเดิมหรือคํ าแปลภาษาบาลีไวเปนอักษรโรมัน ในวงเล็บตอจากศัพท
นั้นๆ เพื่อใหนักศึกษาชินตออักษรโรมันซึ่งตองใชในเมื่อจะเขียนคํ าบาลีคูกับภาษาอังกฤษ
2. ศัพทตั้งหลายแหงเปนคํ าที่เกิดขึ้นหรือบัญญัติขึ้นภายหลังในภาษาไทยจึงไมมีคํ าเรียกในภาษาบาลี

ในกรณีเชนนี้ไดแตงศัพทบาลีขึ้นใหมพอใหสื่อความหมายได และเพื่อใหทราบวาเปนคํ าที่ผูกขึ้นใหม จึงใสเครื่อง
หมายดอกจัน (*) กํ ากับไว เชน เปรียญ (Pari¤¤å*, Pàli¤¤å*), วัดหลวง (Ràjavaravihàra*, Ràjà-

vàsa*) เปนตน
3. คํ าบาลีสวนมากแสดงไวในรูปศัพทที่เปนนามอยางเดียว แมวาพากยไทยและอังกฤษจะเปนคํ ากริยา
ก็พึงแปลงรูปเอาเองตามวิธีของไวยากรณ เชน อังคาส (Parivisana) เมื่อนํ าไปใชพึงเปลี่ยนเปน ปริวิสติ

เปนตน (ศัพทอื่นๆ เชน ตักบาตร, ปดทอง, ผูกสีมา เปนตน)

ง. ภาคภาษาอังกฤษ
1. ความหมายโดยพยัญชนะ (lit.) ถามี จะมาเปนอันดับแรก ตอจากนั้นเปนความหมายที่เหมาะสมหรือ

นิยมใชตามลํ าดับ
2. คํ าบาลีบางคํ า เมื่อนํ ามาใชในภาษาไทย ไดมีความหมายคลาดเคลื่อนหรือเพี้ยนไปจากเดิมบาง เกิดมี
ความหมายใหมซอนขึ้นมาอีกบาง พจนานุกรมฯ นี้ไมใหความสํ าคัญแกความหมายที่คลาดเคลื่อน เพี้ยนไป หรือ

เกิดขึ้นใหมเหลานี้ โดยทั่วไปจึงมิไดแสดงความหมายเชนนี้ไว แสดงเฉพาะความหมายเดิมเทานั้น เชน อารมณ
= sense-object (ไมใช emotion) สงสาร = the round of rebirth (ไมใช pity) มานะ = conceit; lust