Page 207 - Aardrijkskunde Vakstudie 2_20142015

Ten behoeve van het Europees Parlement verscheen in 2008 bij het EU-directoraat-
generaal voor intern beleid een studie over bevolkingskrimp in de nabije toekomst. De
vorige kaart geeft daaruit de tot 2030 te verwachten bevolkingsontwikkeling. Van de 271
onderscheiden regio’s wordt in 32 zeer zeker een dalend inwonertal verwacht, in 75
regio’s zeer waarschijnlijk; in totaal gaat het in de EU-27 dus om 40 procent van de regio’s.
Wat opvalt is dat bevolkingsdaling veeleer een verschijnsel is van de periferie dan van de
grote economische centra. Van deze laatste centra hebben alleen het Ruhrgebied en
Berlijn direct te maken met bevolkingsdaling.

8.4.4 Vergrijzing

Zodra het kindertal in een bevolking gaat dalen, treedt veroudering op. De jongste
leeftijdsgroepen onder in de leeftijdspiramide verliezen kwantitatief aan belang, de
ouderen boven in de piramide worden juist belangrijker. Daardoor schuift het
zwaartepunt van de bevolking qua leeftijd omhoog. Zolang het kindertal boven het
vervangingsniveau blijft, gaat veroudering normaliter samen met bevolkingsgroei; komt
het eronder dan volgt, met enige vertraging, krimp, tenzij migratie als compenserende
factor optreedt. De verschuivingen in de leeftijdsopbouw zijn op termijn van dien aard dat
de oudere leeftijdsgroepen ten opzichte van de jongere zodanig toenemen dat er meer
mensen overlijden dan er kinderen worden geboren. Dat kan zelfs gebeuren bij een
toenemende levensverwachting, want door uitstel van sterfte overlijden er minder
mensen. Dat vertaalt zich overigens ook in ‘extra vergrijzing’ en ‘uitstel van krimp’. Op
de weg naar krimp kan ook migratie uitstel opleveren.

In veel delen van Europa bereiken volgens de huidige veronderstellingen medio deze
eeuw de mediane leeftijd van de bevolking alsmede de percentages 65-plussers (en iets
later ook die van de 80-plussers) een maximum, want daarna lijkt enige daling daarvan
op te treden. Dat heeft vooral te maken met het uitsterven van de naoorlogse
geboortegolf. De bevolking van straks is wel aanzienlijk ouder dan die nu is. Maar zover is
het nog niet. Eerst stijgt de mediane leeftijd in Europa nog van 40 naar bijna 47 jaar.
Binnen Europa zijn daarin aanzienlijk verschillen: in Zuid-Europa tot 49 jaar, terwijl Noord-
Europa niet veel verder zal komen dan 43 jaar. Binnen de EU-27 bevinden vooral Italië,
Duitsland, Bulgarije, Slovenië, Oostenrijk en Tsjechië zich in de voorhoede van de
vergrijzing. Ook in Noord-Afrika en West-Azië is het proces van vergrijzing onderweg,
maar het loopt daar circa een halve eeuw achter op Europa.

Niet alleen de totale bevolking maar ook de arbeidsmarktbevolking vergrijst. De
gemiddelde werknemer van straks is ouder dan die van nu. En terwijl de potentiële
beroepsbevolking qua omvang slinkt, groeit het aantal 65-plussers. De tabel aan het einde
van dit hoofdstuk geeft ook een overzicht van de demografische druk, te weten de ‘totale
druk’ (=het aantal personen van 0-14 plus van 65 jaar of ouder per 100 personen van 15-
64 jaar) en de ‘grijze druk’ (=het aantal personen van 65 jaar of ouder per 100 personen
van 15-64 jaar). Beide indicatoren zijn nu relatief hoog in Noord- en West- maar straks
juist in Zuid-Europa (Italië en Spanje). Ook hier geldt weer dat Noord-Afrika en West-Azië
de ontwikkelingen in Europa met een verschil van enkele decennia volgen. De volgende
kaart laat per NUTS-2 gebied zien waar in de EU de ‘grijze druk’ momenteel hoog of juist
laag is: hoog in delen van Zweden, Duitsland, Frankrijk, Spanje, Italië en Griekenland, en

1 AA VS 2 207 © 2014 Arteveldehogeschool