Page 7 - abstract-Book-version-22.10.18

III. EUROPEAN CONFERENCE ON SCIENCE, ART & CULTURE
ECSAC’18 – NORTHERN CYPRUS
Gazimağusa, October12-14, 2018

AZERBAYCAN BESTECILERININ ESERLERINDE TÜRK TEMASI OP-1

Habibe MAMMADOVA*

* Üzeyir Hacıbeyli adına Bakü Müzik Akademisi

Örnekler üzerine kurulan bu çalışmada, Azerbaycan bestecilerinin yaratıcılığında Türk temasının önemi
anlatılmaya çalışılmıştır.Azerbaycanlı bestecilerin çok yönlü yaratıcılığında, sadece ulusal temalar değil, aynı zamanda
dünya edebiyat mirasının, farklı milletlerin tanınmış tarihi karakterleri, ulusal folklor, halk müziği ve dansının popüler
karakterlerine de rastlamak mümkündür. Farklı halkların halk türküleri ve halk oyunları konuları, Azerbaycanlı
bestecilerin yaratıcılığında her zaman özel bir yer tutmaktadır. Bu halklar arasında özellikle Türk mevzusu büyük önem
taşımaktadır. Türk temaları, karakterleri uzun zaman önce dahi besteci Üzeyir Hacıbeylinin çalışmalarına yansımıştır.
O, “O olmasın, bu olsun “ adlı müzikal komedisinde ünlü Türk imajını yaratmış ve onu eşsiz özellikleriyle karakterize
etmiştir.Daha sonra, pek çok Azerbaycanlı bestecilerin çalışmalarında, Türk konuları geniş ölçüde evrimleşti ve bu
konular büyük ilgi görmeye başladı. Arif Melikov, Tofig Bakihanov, Cavanşir Guliyev ve diğer Azerbaycanlı besteciler
bu konuya müracaat etmişler.
Arif Melikov’un Türk şairi Nazım Hikmetle çok yakın dostane ilişkileri olmuş. Şairin çalışmaları bestecinin
dikkatini çekmiş ve Melikov “Ferhat ve Şirin” eseri üzerine “Mehebbet Efsanesi” balesini yazmışdır. Bestecinin bu eseri,
çağdaş dünya bale sanatının nadir incileri sırasındadır.Balenin önemli sahnelerinden biri “Türk Kızlarının Dansı”dır.
Bu sahne, çeşitliliği, ulusal süsleri ve ritmi ile dikkat çekiyor. Dans Türk folkloruna dayanır.

Türk mevzuları yaratıcılığında yaygın kullanılan bir başka Azerbaycanlı besteci Tofig Bakihanovdur. Türk halk
türküleri bestecinin her zaman dikkat merkezinde olmuştur. Tofig Bakihanov’un Keman ve piyano için bestecinin türk
temalarına bağlanan 5. “Türk Sonatası” ve “Türk Rhapsody”si buna bir örnekdir. T.Bakihanov Sonata’da Türk halk
okumalarından “Kıymet bilme”, “Hani benim yemenim”, “Köroğlu yiğitlemesi” vb. kullanmıştır.
Türk temasına müzik eserlerinde büyük önem veren bestecilerimizden biri de Cavanşir Guliyev olmuştur. Onun
koro ve oda orkestrası için bestelediği “Mustafa Kemal Paşa” eseri, şair Ilgar Fahmi’nin şiiri esasında yazılmıştır. Şair
şiirinde Türk savaş kahramanı Mustafa Kemal’in tüm özelliklerini büyük ustalıkla göstermiştir. Besteci Cavanşir
Guliyev’in müziği ile eser daha canlandı. Guliev’in besteci tarzı yeni bir doğaya sahip ve bu nedenle çağdaş müziğin
ön sıralarında durur. Guliyev’in yarattığı müzik kahramanları dünyası, güzellik, doğallık, samimiyet ve saflığın hakim
olduğu eşsiz bir yerdedir.
Azerbaycan bestecisi İlyas Mirzeyev’in “Mevlana’dan Günümüze” adlı Konçerto’su ile “Yunus Emre” uvertürü
Pragda Prag virtuoz orkestrasının icrasında seslenmiştir. Onun “Üç denizin sesi” Senfonisi, üç denizi - Hazar, Aralık
ve Kara Denizleri ahata eden arazide yerleşen ülkelerin halkları namine yazılmış ve eserde bu halkların milli sazları
kullanılmıştır. Azerbaycanın Devlet Sanatcısı Şafiga Eyvazova - kamança, Türk müzisyenleri Ercan İrmak - ney, Göksel
Bakdegi - qanun, Yurdal Tokcar’ın - ud ve bestecinin pianoda solo performansları izleyicide büyük ilgiye sahip olmuştur.
Azerbaycan besteci mektebi profesyonelliği ile tüm dünyada özüne layık bir yer tutmaktadır. Üzeyir Hacıbeyli’nin
izi ile asırlar boyunca irelileyen, yaratıcılıkları durmadan genişlenen Azerbaycan bestecileri dünya çapında yaygın
bir şekilde popülerlik kazanmışlar. Farklı halkların temalarına adanmış Azerbaycan bestecilerinin eserleri her zaman
büyük ilgi doğurmuştur. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden betimsel analiz çerçevesinde örneklerle anlatılmaya
çalışılacaktır.
Anahtar Kelimeler: Analiz, Besteci, Eser, Örnek, Türk.

1