Page 8 - abstract-Book-version-22.10.18

III. EUROPEAN CONFERENCE ON SCIENCE, ART & CULTURE
ECSAC’18 – NORTHERN CYPRUS
Gazimağusa, October12-14, 2018

OP-2
ORTA ASYA VE AZERBAYCAN`DA BAĞLAMA`NIN TARIHI
KARŞILAŞTIRMASI

Gülnaz ABDULLAZADE*

*Üzeyir Hacıbeyli adına Bakü Müzik Akademisi

Yaşı 3000 yıla dayanan ozan sanatı tüm Türk halklarının eski tarihi kökleri ile bağlıdır. Bu sanatta Türk halklarının
eski kökenleri, geçtiği büyük tarihi yol, eski arkaik kültürü sırf ozan sanatı ile belleklerimize aktarılmış ve
günümüzedek ulaşmıştır.
Saz aynı zamanda Türk dünyasının, Türk ahlakının sembollerinden biridir. Sinkretik, yani özünde çalgı, okuma,
şiir söyleme, söz ve destan ifacılığı, aktörlük ve dans (plastik) sanatını birleştiren saz-söz sanatı, muğam sanatının
yanısıra, Azerbaycan ulusal kültürünün en eski katmanları ile ilgilidir. Eski Türk halklarında şaman, gam, oyun, bahşı,
yanşag, varsag ve nihayet, ozan olarak tanınan sanatçılar bugünkü aşığın atalarıdır. Ozan sanatı yüzyıllar ve binyıllar
boyunca büyük evrim geçerek aşık sanatına dönüştüğü gibi, kopuz da ona benzer evrim yolu aşarak saz şeklini almıştır.
Aşık sazının prototipi olan dütar Orta Asya`da eski Türk halklarından Türkmen, Özbek ve Uygur Türklerinde
geniş şekilde yayılmıştır. Ayrıca bu alet Tacikler`in de kültürel hayatında hayati önem taşımaktadır. Dütar çalgı aleti
Azerbaycan ve Türkiye bağlaması ve sazı gibi 2 çanak ve kol kısmından oluşur. Hem dütar, hem de saz aleti mızrapla
oynanır. Dütarın kök kısmı kendini kvarta-kvinta aralığında gösterir. Tacikistan`ın dağlık bölgelerinde bu çalgı aleti
halen yaygın olarak kullanılmaktadır.
Ozan sanatında iki telden oluşan kopuz aletinin yüzyıllar boyu gelişimi, Azerbaycan ve Türkiye’de ozan ve Orta
Asya`da ise bahşı sanatı ile ilgili olmuştur.
Hem ozanlar, hem de bahşı sanatı ile ilgilenenler kendi bağlamaları aracılığı ile şiirler, dastanlar söylemiş, halk
arasında yaşamış, yaratmışlar. Doğal olarak, bu sanatçıların tarihrte iz bırakmış manevi zenginlikleri tarihsel süreçle
ilgili olmuştur. Orta Asya `da mevcut bahşı sanatının ayrılmaz bir parçası olan dütar, 2 telden oluşmakla çağdaş
dönemde de aynı şekilde kullanılmaktadır.

Lakin Azerbaycan ve Türk bağlama-saz çalgı aletinde kök sistemi tarih boyu gelişmiş ve farklı şekillerde
bulunmuştur. Bu ise saz aletinde tellerin ve ses yayımının çoğalması ile bağlıdır.
Türk halklarının ve toplumlarının daha M.Ö II binyılda Orta Asya`da ikamet etmesi, aynı zamanda onların
müzik kültürünün burada yaygınlaşmasına yol açmıştır. Eski kopuz aleti hem de iki telli bir müzik aleti olarak
Kırgızlar tarafından geniş biçimde kullanılmıştır. Dütar ise çift taraflı, mızraplı müzik aleti gibi Tacikistan`da, hem de
Türkmenler`de şamanlar tarafından yaygın olarak kullanılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Halk, Müzik, Toplum, Ozan, Sanat, Çalğı.

2
G ECE

AKADEMI .