Page 12 - abstract-Book-version-22.10.18

III. EUROPEAN CONFERENCE ON SCIENCE, ART & CULTURE
ECSAC’18 – NORTHERN CYPRUS
Gazimağusa, October12-14, 2018

OP-6 “ÖLÜLER” VE ISKENDER TIPININ MÜZIKAL KARAKTERI

Könül AHMEDOVA*

*Üzeyir Hacıbeyli adına Bakü Müzik Akademisi

Bu çalışmada, Celil Memmedguluzade’nin aynı adlı eseri üzerine Vasif Adıgözelov’un bestelediği , 20. yy.’ın ikinci
yarısında Azerbaycan müzik tarihinde ilk satirik opera olarak yer almış “Ölüler” operasında İskender tipinin
müzikal karakterini göstermek için kullandığı yöntemleri tespit etmeye çalışılmıştır. Dünya dramatürjisinin klasik
örneklerinden sayılan “Ölüler”de ataerkil bağlar sonucunda körelmiş, insani duygularını yitirmiş, bir sürü bilinçsiz
kitleye dönüşmüş avam, cahil halkı ve bu ortamda fırsat yakalamış olan, halkı soymak için her türlü hile ve oyunlara
baş vuran din adamları eleştirilmiştir. “Ölüler”de cehalet dünyasına içten gülen C.Memmedguluzade, eserin kahramanı
İskender’in ağzıyla kendi yurttaşlarını uyanışa çağırıyor.
İskender, bağnazlığın kötülüklerini göstermeye çalışan, mevhumatı cehalet, dolandırıcı din görevlilerinin çirkin
eylemleriyle mücadele eden ve bu mücadelede kendini «kurban» eden bir tiptir. 20. yy. başlarında toplumumuzdaki
aydınların düşünce tarzının genelleştirilmiş bir tipini yaratan İskender›in yurttaşlarının bu haline acımaması elde
değilidr.
Operanın merkez tipi İskender’dir. Şunu da belirtelim ki, C.Memmedguluzade’nin ustalıkla yarattığı İskender’in
kendisi, müzikte kapsamlı bir şekilde ifade olunmak için büyük potansiyele sahip bir tipti. Besteci de, bu tipin müzikal
karakterini oluştururken konuya bu açıdan yaklaşmış. Acı kinayeye, ifşa edici ve hicivli durumlara müzikal bir çözüm
bulmak için besteci, açık bir şekilde grotesk yöntem kullanmıştır. Bunu başarabilmek için, bestecinin tutarsızlık
üslubunu uyguladığını görüyoruz.
“Ölüler” operasında çok büyük öneme sahip ve ilgi çeken özelliklerden biri de bestecinin reçitatifleri yaygın olarak
kullanmasıdır. Operadaki hicivsel boyalarla tanıtılan tiplerin müzikal karakterinde tarz aracılığıyla genellemeyi,
buradaki reçitatiflerde de gözlemleye biliriz. Büyük bir kısmı reçitatiflerden oluşan opera bestelerken V.Adıgözelov, bir
yandan ulusal müziğimizin, özellikle makamların zengin tonlama potansiyeline güvenerek dahi Üzeyir Hacıbeyli’nin,
diğer yandan Rus bestecilerin zengin yaratıcılık deneyiminden yararlanmıştır. Besteci, ulusal müzikal düşüncenin
yasalarına dayanan müzik dili aracılığıyla komedinin müzikte asıl ifadesini sunabilmiştir. Araştırma, nitel araştırma
yöntemlerinden betimsel analiz çerçevesinde örneklerle anlatılmaya çalışılacaktır.
Anahtar Kelimeler: “Ölüler”, Kinaye , Grotesk, Reçitatif, Hiciv

6
G ECE

AKADEMI .