Page 58 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

[3] 58 พจนานุกรมพุทธศาสตร

ดวยโยนิโสมนสิการ ก็เปนตัวนํ า เปนบุพนิมิต แหงการเกิดขึ้นของอารยอัษฎางคิกมรรค แกภิกษุ ฉันนั้น”
“เราไมเล็งเห็นองคประกอบภายในอื่นแมสักอยางเดียว ที่มีประโยชนมาก สํ าหรับภิกษุผูเปนเสขะ

เหมือนโยนิโสมนสิการ ภิกษุผูมีโยนิโสมนสิการ ยอมกํ าจัดอกุศลได และยอมยังกุศลใหเกิดขึ้น”

“เราไมเล็งเห็นธรรมอื่น แมสักขอหนึ่ง ซึ่งเปนเหตุใหสัมมาทิฏฐิที่ยังไมเกิด ก็เกิดขึ้น ที่เกิดขึ้นแลว ก็
เจริญยิ่งขึ้น เหมือนโยนิโสมนสิการเลย”

“เราไมเล็งเห็นธรรมอื่น แมสักขอหนึ่ง ซึ่งจะเปนเหตุใหความสงสัยที่ยังไมเกิด ก็ไมเกิดขึ้น ที่เกิดขึ้นแลว
ก็ถูกขจัดเสียได เหมือนโยนิโสมนสิการเลย”

“โยนิโสมนสิการ ยอมเปนไปเพื่อประโยชนยิ่งใหญ, เพื่อความดํ ารงมั่น ไมเสื่อมสูญ ไมอันตรธานแหง

สัทธรรม” ฯลฯ
ธรรมขออื่น ที่ไดรับยกยองคลายกับโยนิโสมนสิการนี้ ในบางแง ไดแก อัปปมาทะ (ความ

ไมประมาท — earnestness; diligence), วิริยารัมภะ (การปรารภความเพียร, ทํ าความเพียร
มุงมั่น — instigation of energy; energetic effort), อัปปจฉตา (ความมักนอย, ไมเห็นแก

ได — fewness of wishes; paucity of selfish desire), สันตุฏฐี (ความสันโดษ —
contentment), สัมปชัญญะ (ความรูตัว, สํ านึกตระหนักชัดดวยปญญา — awareness; full

comprehension); กุสลธัมมานุโยค (การหมั่นประกอบกุศลธรรม — pursuit of wholesome
states; devotion to good things); สีลสัมปทา (ความถึงพรอมแหงศีล — possession of

virtue); ฉันทสัมปทา (ความถึงพรอมแหงฉันทะ — possession of will), อัตตสัมปทา (ความ
ถึงพรอมแหงตนคือมีจิตใจซึ่งพัฒนาเต็มที่แลว — self–realization, self-actualization),

ทิฏฐิสัมปทา (ความถึงพรอมแหงทิฏฐิ — possession of right view), และ อัปปมาทสัมปทา
(ความถึงพรอมแหงอัปปมาทะ — possession of earnestness)

S.V.2–30; A.I.11–31; It.9. สํ.ม. 19/5–129/2–36; องฺ.เอก.20/60–186/13–41; ขุ.อิติ. 25/194/236.

[3] อัปปมาทะ (ความไมประมาท คือ ความเปนอยูอยางไมขาดสติ หรือความเพียรที่มีสติ
เปนเครื่องเรงเราและควบคุม ไดแก การดํ าเนินชีวิตโดยมีสติเปนเครื่องกํ ากับความประพฤติ

ปฏิบัติและการกระทํ าทุกอยาง ระมัดระวังตัว ไมยอมถลํ าลงไปในทางเสื่อม แตไมยอมพลาด
โอกาสสํ าหรับความดีงามและความเจริญกาวหนา ตระหนักในสิ่งที่พึงทํ าและพึงละเวน ใสใจ

สํ านึกอยูเสมอในหนาที่อันจะตองรับผิดชอบ ไมยอมปลอยปละละเลย กระทํ าการดวยความจริง
จัง รอบคอบ และรุดหนาเรื่อยไป — Appamàda: earnestness; diligence; heedfulness)
ขอนี้เปน องคประกอบภายใน (internal factor; personal factor) และเปนฝายสมาธิ (a

factor belonging to the category of concentration)

“ภิกษุทั้งหลาย เมื่อดวงอาทิตยอุทัยอยู ยอมมีแสงอรุณขึ้นมากอน เปนบุพนิมิต ฉันใด ความถึงพรอม
ดวยความไมประมาท ก็เปนตัวนํ า เปนบุพนิมิตแหงการเกิดขึ้นของอารยอัษฎางคิกมรรค แกภิกษุ ฉันนั้น”

“ธรรมเอก ที่มีอุปการะมาก เพื่อการเกิดขึ้นแหงอารยอัษฎางคิกมรรค ก็คือ ความถึงพรอมดวยความไม

ประมาท”