Page 50 - พระราชประวัติ รัชกาลที่ 5
P. 50
ู่
้
สงกรานต์ จึงตรัสปรึกษาให้ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอเจ้าฟานิภานภดล กรมขุนอทองเขตขัตติยนารี (สมเด็จหญิง
น้อย) พระธิดา จึงได้ทรงเก็บรวบรวมและพบส าเนาจดหมายเสด็จ ประพาสต้นครั้งที่สอง ซึ่งสมเด็จ
ุ
พระพทธเจ้าหลวงได้ทรงพระราชนิพนธ์ไว้ถึง 7 ปีแล้ว จึงประทานส าเนา มายังหอพระสมุดวชิรญาณ ส าหรับ
พระนครในการเสด็จประพาสหัวเมืองภายในพระราชอาณาจักร
การเสด็จประพาสครั้งที่ 3 พ.ศ.2451 เสด็จโดยทางรถไฟจนถึงเมองนครสวรรค์ แล้วทรงเรือพระที่นั่ง
ื
ล่องน้ าลงมาเข้าปากน้ ามะขามเฒ่า ประพาสทางล าน้ าเมืองสุพรรณบุรี
ในการเสด็จประพาสต้น นอกจากนี้ยังได้ทรงเห็นการปกครองของเจ้าหน้าที่ที่ทรงแต่งตั้งให้ออกไป
ปกครองต่างพระเนตรพระกรรณว่า ได้กดขี่ราษฎรเดือดร้อนหรือไม่อย่างไร หรือปกครองได้เรียบร้อยดีสมดังที่
ไว้วางพระราชหฤทัยเพยงใด เมื่อเจ้าหน้าที่ ผู้ใดประพฤติมิชอบก็ทรงติเตียนลงโทษ หรือทรงปรับแนะและ
ี
เปลี่ยนแปลงใหม่ เป็นเหตุให้เจ้าหน้าที่บ้านเมือง ทั้งหลายเคร่งครัดซื่อตรงต่อการงานยิ่งขึ้น ตลอดจนเมื่อทรง
เห็นราษฎรเจ็บป่วย ไม่ได้รับการเยียวยารักษาตามอนควร ก็เป็นเหตุให้ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ ให้
ั
นายแพทย์คิดประกอบและจัดท าโอสถสภา รวมทั้งมอบให้เป็นธุระ ของเจ้าหน้าที่ที่จะให้ประโยชน์แก่พสกนิกร
ของพระองค์อย่างทั่วถึงกัน
เสด็จประพาสเมืองจันทบุรี
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้เสด็จประพาสเมืองจันทบุรีถึง 12 ครั้ง ดังปรากฏใน
จดหมายเหตุสมเด็จประพาสหัวเมืองตะวันออก และทรงพอพระราชหฤทัยในธรรมชาติที่น้ าตกพลิ้วเป็นอย่าง
มาก จึงโปรดเกล้าฯ ให้สร้างอนุสรณ์เป็นเจดีย์ทรงลังกาไว้เมื่อปี พ.ศ.2419 พระราชทานนามว่า อลงกรณ์เจดีย์
และในปี พ.ศ. 2424 โปรดเกล้าฯ ให้สร้างอนุสาวรีย์ที่ระลึกความรักแด่พระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรม
ราชเทวี ซึ่งเคยเสด็จประพาสต้น ณ ที่นี้ เมื่อ พ.ศ. 2417 สร้างเป็นพระมิดใกล้กับอลงกรณ์เจดีย์ภายในพระมิด
ี
ี
นี้ได้บรรจุพรองคารของสมเด็จพระนางเจ้าพระองค์นี้ด้วยจันทบุรีเป็นเมืองส าคัญทางชายฝั่งตะวันออกของ
ั
ประเทศไทยมาหลายยุคหลายสมัย ตั้งแต่สมัยปลายอยุธยา พระเจ้าตากสินก็ทรงเลือกเมืองจันทบุรีเป็นฐานที่
ี
มั่นหลักในการสะสมไพร่พลเพื่อกู้กรุงคืน ครั้นมาถึงสมัยรัตนโกสินทร์ เมืองจันทบุรีก็ปรากฏความส าคัญอกครั้ง
หนึ่งในคราวถูกยึดตกเป็นของนักล่าอาณานิคมชาวฝรั่งเศส ในวิกฤตการณ์ ร.ศ. 112เมื่อจันทบุรีกลับคืนสู่สยาม
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 เสด็จพระราชด าเนินเยือนเมืองจันทบุรีเมื่อ พ.ศ. 2450
ทรงมีพระราชด ารัสตอบแด่ชาวเมืองในคราวนั้น ซึ่งสะท้อนถึงความส าคัญของเมืองจันทบุรีต่อประเทศชาติและ
