Page 49 - พระราชประวัติ รัชกาลที่ 5

การเสด็จประพาส ครั้งที่ 1 การเสด็จประพาสต้นเมื่อ พ.ศ. 2447 เสด็จสมุทรสาคร ด าเนินสะดวก
สมุทรสงคราม, มณฑลราชบุรี ,เพชรบุรี ฯลฯ รายการเสด็จประพาสต้นครั้งนี้ ได้รับการบันทึกไว้เป็นงานพระ

ื่
ราชนิพนธ์ในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ- กรมพระยาด ารงราชานุภาพ เป็นจดหมายเหตุ 8 ฉบับ เพอบันทึก
รายละเอียดในการเสด็จประพาสต้น โดยใช้พระนามแฝงว่า นายทรงอานุภาพหุ้มแพร มหาดเล็กที่ได้ตามเสด็จ
ิ
้
เขียนเล่าเรื่องประพาสต้นไว้โดยพสดาร มีถึงมิตรคนหนึ่งชื่อ นายประดิษฐ์ หรือ สมเด็จ ฯ เจ้าฟากรมพระยา-
นริศรานุวัติติวงศ์ เหตุที่เสด็จประพาสต้นในคราว พ.ศ.2447 นั้น กล่าวว่าเป็นเพราะ เมื่อครั้งก่อนที่
ิ
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จะเสด็จมาบางปะอนไม่ใคร่จะทรงสบาย ทรงมีพระราชกังวล และ
ั
พระราชกิจมาก หาเวลาพกไม่ใคร่ได้ และบรรทมไม่หลับ เสวยไม่ได้ ทั้งสองประการนี้ หมอลงความเห็นว่า
จะต้องเสด็จประพาสเที่ยวไปให้พ้นจากพระราชกิจ กอปรกับเจ้านายผู้ใหญ่ที่มาตามเสด็จพร้อมกันกราบบังคม
ทูล ขอให้ทรงระงับพระราชธุระ และเสด็จประพาสตามค าแนะน าของหมอพระองค์ทรงพระราชด าริเห็นชอบ

ด้วย จึงเสด็จไปประพาสล าน้ าด้วยกระบวนเรือปิคนิก พวงเรือไฟไปจากบางปะอน แล้วแต่พระราชหฤทัยจะ
ิ
่
เสด็จที่ใด ได้ตามพระราชประสงค์ และให้การเสด็จไปอย่างเงียบๆ คณะเดินทางที่ตามเสด็จในครั้งนี้ที่ระบุใน
จดหมาย มีทั้งพระบรมวงศานุวงศ์ เจ้านายฝ่ายในหลายพระองค์ และข้าราชบริพารที่รับใช้ใต้เบื้องพระยุคล
ั
บาทหลายคน ด้วยกัน อาทิ สมเด็จเจ้าฟาอษฎางค์เดชาวุธ กรมหลวงนครราชสีมา สมด็จ ฯ กรมพระยาด ารง
้
้
ราชานุภาพ เจ้าฟ้าพระยาสุรวงศ์วัฒนศักดิ์ (โต บุนนาค) สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟามหาวชิราวุธ กรมพระ
้
สมมตอมรพนธ์ พระนางเจ้าสุขุมาลมารศรี สมเด็จเจ้าฟากรมหลวงศรีรัตนโกสินทร์ สมเด็จเจ้าฟากรมหลวง
้
ั
นครสวรรค์วรพินิจ พระยาบุรุษรัตนราชพัลลภ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ

การเสด็จประพาส ครั้งที่ 2 การเสด็จประพาสต้นเมื่อ พ.ศ. 2449 ระหว่างวันที่ 27 กรกฎาคม ถึง 29
สิงหาคม 2449 โดยเสด็จออกจากสวนดุสิต ลงเรือที่ต าหนักแพวังหน้า โดยเสด็จผ่านเมืองนครสวรรค์ ซึ่งในการ

เสด็จครั้งนี้ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยทรงมี พระราชด ารัสให้สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้า
ฟานิภานภดล กรมขุนอทองเขตขัตติยนารี (สมเด็จหญิงน้อย) ให้ทรงบันทึกการเสด็จของพระองค์ ซึ่งในขณะ
้
ู่
สมเด็จหญิงน้อยยังทรงด ารงต าแหน่งราชเลขาธิการฝ่ายใน การเสด็จประพาสต้น ครั้งที่ 2 นี้ พระวิมาดาเธอ
กรมพระสุทธาสินีนาฏ พระชนนี ทรงพระปรารภใคร่จะจัดพมพเป็นหนังสือ ประทานตอบแทนผู้ถวายรดน้ า
ิ
์