Page 102 - فصلنامه داخلی مدرسه عالی فقه های تخصصی - شماره 21

‫ماهنامه داخلی گروههای تخصصی‪ ،‬اسفند ‪011..................................... 0211‬‬

‫به وجوب برخی از مق ّدمات تمکین داشتهاند‪ ،‬به همین خاطر دایره مق ّدمات تمکین و حکم ک ّلی‬
‫آنها به خوبی روشن نشده است‪ ،‬در این میان‪ ،‬برخی از فقهاء نسبت به لزوم انجام مق ّدمات‬
‫استمتاع تاکید داشتهاند‪ ،‬ایشان نه تنها انجام مق ّدمات تمکین را واجب دانسته اند‪ ،‬بلکه زنی را که‬
‫تارک همه یا برخی از مق ّدمات استمتاع باشد‪ ،‬ناشزه دانستهاند (جواهر الکلام في شرح شرائع الإسلام‪،10 ،‬‬
‫‪ ،)012‬همچنین تعیین مصادیق مق ّدمات را وابسته به نظر زوج دانسته‪ ،‬به طوری که انجام هر مق ّدمه‪-‬‬

‫ای که زوج از زوجه مطالبه کند را لازم شمردهاند (جامعالأحکامالشرعیة (للسبزواري)‪ ،)271،‬در مقابل برخی‬
‫فقیهان‪ ،‬ترک مق ّدمات یا انجام برخی از من ّفرات را موجب نشوز ندانسته‪ ،‬بلکه آنرا از امارات نشوز‬

‫قلمداد نمودهاند (مسالك الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام‪ ،)121 ،8 ،‬چنانکه برخی نیز با صراحت‪ ،‬انجام بعضی‬
‫از مق ّدمات تمکین را بر زن واجب ندانستهاند‪ ،‬بلکه به نظر ایشان‪ ،‬کسانی که انجام مق ّدماتی مثل‬

‫پوشیدن بهترین لباسها و زینتها یا استعمال بهترین عطرها را‪ ،‬بر زن واجب دانستهاند(جواهر‬
‫الکلام في شرح شرائع الإسلام‪ ،)027 ،10 ،‬دچار خلط بین واجب و مستح ّب شدهاند (کتاب النکاح (مکارم)‪.)003 ،3،‬‬
‫این نوشتار سعی دارد علاوه بر بررسی ادّله احتمالی وجوب شرعی مق ّدمات تمکین‪ ،‬اصل وجوب‬

‫آن ها را از طریق شرع یا عقل اثبات نماید‪ ،‬سپس از نظر موضوع شناسی‪ ،‬به مجموعهای از‬
‫مق ّدمات اشاره نموده و انجام آنها را برای زوجه لازم به شمار آورد‪.‬‬

‫تعریف مق ّدمه تمکین‬

‫چنانکه در علم اصول فقه بیان شده است‪ ،‬منظور از مق ّدمهی واجب‪ ،‬هر چیزی است که قوام‬

‫و جزو‬ ‫عملی که مق ّوِم واجب است‪ ،‬داخل در حقیقت‬ ‫گاهی‬ ‫و تح ّقق واجب در گروی آن باشد‪،‬‬
‫نماز‪ ،‬و‬ ‫داخل ّیه مینامند‪ ،‬مانند رکوع و سجود نسبت به‬ ‫مق ّدمه‬ ‫ماه ّیت خود واجب است‪ ،‬که آن را‬

‫گاهی مق ّوم واجب‪ ،‬خارج از ماه ّیت خود واجب است‪،‬که مق ّدمه خارج ّیه نامیده میشود‪ ،‬مانند‬
‫وضو برای نماز(کفایة الأصول ( طبع آل البیت )‪ ،)81 ،‬منظور از مق ّدمات تمکین نیز اموری است که عادت ًا‬

‫انجام آن از باب ایجاد مقتضی برای تح ّقق تمکین یا رفع موانع آن‪ ،‬لازم بوده و قوام تمکین‪ ،‬وابسته‬

‫به انجام آن باشد(جواهر الکلام في شرح شرائع الإسلام‪ ،)028 ،10 ،‬خواه آن امور‪ ،‬داخل در ماه ّیت تمکین یا‬
‫خارج از آن باشند‪ ،‬البته معمول ًا آنچه در اصول فقه به عنوان مق ّدمه واجب مورد بحث قرار گرفته‬
‫است‪ ،‬مق ّدمات خارج ّیه هستند‪ ،‬زیرا مق ّدمات داخل ّیه در واقع همان اجزای عمل مامور به هستند‬
‫و تفاوت بین مق ّدمه داخل ّیه و ذی المق ّدمه اعتباری است‪ ،‬یعنی ذی المق ّدمه همان اجزاء است‪،‬‬