Page 290 - ตำราเคมีอินทรีย์ [Jadsada Ratniyom]

262 เคมีอินทรีย์ (Org. Chem.)

polar protic solvent จะส่งผลต่อความสามารถในการให้อิเล็กตรอนของ
นิวคลีโอไฟล์ได้ โดยจะส่งผลให้ความสามารถในการให้อิเล็กตรอนของอะตอมเพิ่มขึ้นจากบนลงล่าง
ตามแนวโน้มตารางธาตุ ซึ่งจะตรงข้ามกับความเป็นเบสที่ลดลงจากบนลงล่าง ตัวอย่างเช่น หากใช้
–
–
นิวคลีโอไฟล์เป็นพวกเกลือของหมู่ 7A เช่น NaF, KBr เป็นต้น I จะเป็นนิวคลีโอไฟล์ที่ดีกว่า F ใน
polar protic solvent เพราะ Fจะเป็นอะตอมที่มีค่า EN สูง ซึ่งสามารถเกิดพันธะไฮโดรเจนระหว่าง

-
F กับตัวทำละลายได้ (พันธะไฮโดรเจนเป็นแรงระหว่างโมเลกุลที่แข็งแรงมาก) ทำให้ตัวนิวคลีโอไฟล์ที่
–
แรงในสภาวะปกติอย่าง F กลายเป็นนิวคลีโอไฟล์ที่แย่ลงเพราะถูกตัวทำละลายล็อคไว้ (solvate)
–
ไม่ให้ไปทำปฏิกิริยากับอิเล็กโทรไฟล์ ในขณะที่ปกติ I จะเป็นนิวคลีโอไฟล์ที่แย่ แต่ถ้าทำปฏิกิริยาใน
–
polar protic solvent อะตอม I เนื่องจากค่า EN ต่ำ จึงไม่เกิดพันธะไฮโดรเจนทำให้ I ไม่ถูกตัวทำ
–
ละลายล็อคไว้ I จึงเป็นนิวคลีโอไฟล์ที่ดีใน polar protic solvent ดังนั้นความสามารถในการให้
อิเล็กตรอนของอะตอมเพิ่มขึ้นจากบนลงล่างตามแนวโน้มตารางธาตุ

ในหมู่เดียวกัน
จากบนลงล่าง
ในตารางธาตุ
ความเป็นนิวคลีโอไฟล์เพิ่มขึ้น

ใน polar protic solvents

6.5.3B polar aprotic solvent
polar aprotic solvent คือ ตัวทำละลายมีขั้ว ที่แรงระหว่างโมเลกุลของ
ตัวทำละลายนั้นเป็นเพียงแรงไดโพล-ไดโพล นั่นคือ ตัวทำละลายที่ไม่มีพันธะ N–H, O–H อยู่ใน
โมเลกุล ตัวอย่างของ polar aprotic solvent ดังแสดง

โดยปกติ polar aprotic solvent จะเกิดอันตรกิริยาล้อมรอบได้แค่ประจุบวก ดังนั้นหากใช้พวก

polar aprotic solvent ในปฏิกิริยาการแทนที่ด้วยนิวคลีโอไฟล์ polar aprotic solvent จะไม่ส่งผล
ต่อความสามารถในการให้อิเล็กตรอนของนิวคลีโอไฟล์ แต่จะทำหน้าที่เพียงล็อคประจุบวกไว้ ทำให้
ประจุลบแสดงความเป็นนิวคลีโอไฟล์ออกมาให้ได้มากที่สุด ดังนั้นภายใต้ตัวทำละลาย polar aprotic