Page 43 - ห่วงโซ่คุณค่าข้าวหอมมะลิอินทรีย์

31

ุ
การศึกษาห่วงโซ่อุปทานข้าวหอมมะลิอินทรีย์ ดังแสดงในภาพที่ 4.1 กิจกรรมในแต่ละห่วงโซ่อปทาน
มีดังนี้
1) เกษตรกร หรือในส่วนต้นน้ำ ประกอบด้วย เกษตรกรทั่วไปที่ปลูกข้าวอินทรีย์ เกษตรกรที่เป็น

เครือข่ายโรงสีข้าวอินทรีย์ และเกษตรกรที่มีโรงสีข้าวอินทรีย์ กระบวนการของเกษตรกรจะเริ่มตั้งแต่การผลิต

ข้าวเปลือกหอมมะลิอินทรีย์ไปจนถึงการจำหน่ายผลผลิต ซึ่งเริ่มต้นจากเกษตรกรเป็นผู้จัดหาปัจจัยการผลิต
ได้แก่ พันธุ์ข้าว ปุ๋ยคอก/ปุ๋ยหมัก/ปุ๋ยอินทรีย์ และสารชีวภาพ ซึ่งปัจจัยการผลิตทั้งหมดจะต้องเป็นไปตามหลัก

ของมาตรฐานอินทรีย์ การผลิตข้าวของเกษตรกรก็เป็นตามหลักมาตรฐานอินทรีย์ ซึ่งเมื่อเกษตรกรเก็บเกี่ยว
ผลผลิตแล้วจะจำหน่ายให้กับโรงสีข้าวอินทรีย์ และกลุ่มเกษตรกร เกษตรกรบางส่วนมีการแปรรูปผลผลิตและ

จำหน่ายให้ผู้บริโภคโดยตรง และบางส่วนจ้างโรงสีแปรรูปเพื่อจำหน่ายให้กับผู้บริโภค

2) โรงสีข้าวอินทรีย์ หรือในส่วนกลางน้ำ ประกอบด้วย โรงสีข้าวอินทรีย์ของเอกชน โรงสีข้าวของ
กลุ่มเกษตรกร และโรงสีข้าวทั่วไปที่ใช้เคมี กระบวนการจะเริ่มตั้งแต่โรงสีรับซื้อข้าวหอมมะลิอินทรีย์จาก

เกษตรกร ซึ่งจะรับซื้อจากเกษตรกรที่เป็นสมาชิกของโรงสีเท่านั้น เพื่อความมั่นใจในคุณภาพว่าเป็นข้าวที่ผลิต
ตามหลักมาตรฐานอินทรีย์ จากนั้นทำการแปรรูป บรรจุข้าวสาร ซึ่งมีขนาดบรรจุตั้งแต่ 1 กิโลกรัม จนถึง 50

กิโลกรัม และจำหน่ายผลผลิตให้กับผู้ค้าปลีก และผู้บริโภค

ในพื้นที่กลุ่มจังหวัดภาคกลางตอนบน ผู้ผลิตเริ่มต้นในส่วนต้นน้ำนอกจากเกษตรกรทั่วไป เกษตรกรที่
เป็นเครือข่ายโรงสีข้าวอินทรีย์ แล้วยังมีเกษตรกรที่เป็นเจ้าของโรงสีที่เพาะปลูกข้าวหอมมะลิอินทรีย์ และส่งเข้า

แปรรูปในโรงสีตนเอง การผลิตข้าวหอมมะลิอินทรีย์โดยเกษตรกรทั่วไป คิดเป็นร้อยละ 77.28 เกษตรกรที่เป็น

เครือข่ายโรงสีข้าวอินทรีย์ คิดเป็นร้อยละ 14.72 และเกษตรกรที่มีโรงสีข้าวอินทรีย์ คิดเป็นร้อยละ 8 ของการ
ผลิตข้าวหอมมะลิอินทรีย์ทั้งหมด มีวัตถุดิบหลักในการผลิต ประกอบด้วย พันธุ์ข้าว ปุ๋ย สารชีวภาพ ได้ผลผลิต

เป็นข้าวเปลือกหอมมะลิอินทรีย์ หลังจากนั้นผ่านกระบวนการแปรรูปเป็นข้าวสาร ซึ่งการแปรรูปมีหลาย
ช่องทางโดยผ่านโรงสี (โรงสีข้าวอินทรีย์ โรงสีข้าวทั่วไป โรงสีของกลุ่มเกษตรกร) เกษตรกรแปรรูปเอง และจ้าง

โรงสีแปรรูป ผลผลิตที่ได้เป็นข้าวสารหอมมะลิอินทรีย์ ซึ่งผลผลิตส่วนใหญ่นำไปจำหน่ายให้ผู้บริโภคโดยตรง มี

เพียงผลผลิตจากโรงสี และกลุ่มเกษตรกรที่จำหน่ายให้กับ ผู้ค้าปลีก รูปแบบในการผลิตสามารถแบ่งออกเป็น
6 รูปแบบ รายละเอียดดังภาพที่ 4.2 -4.8