Page 204 - Occupational health and safety

176

กลไกการเกิดโรค ผลึกทเป็นสาเหตุของโรคซิลิโคสิสมี 3 ชนิดคือ ควอทซ์ (Quarts)
ี่
คริสโตแบไลท์ (Cristobalite) และทริไดไมท์ (Tridimite) ขนาดของฝุ่นซิลิคอนไดออกไซด์ ก็เป็นปัจจัย
ส าคัญของการเกิดโรคซิลิโคสิส โดยเฉพาะฝุ่นที่มีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 0.05 – 5 ไมครอน ซึ่งสามารถ
เข้าไปอยู่ในถุงลมปอดได้ โดยจะถูกเม็ดเลือดขาวในปอดจับกินและมีผลท าให้เกิดปฏิกิริยาต่อเนื้อ
ปอด ต่อมาจะก่อให้เกิดพังผืดที่เนื้อปอด

อาการและอาการแสดง ซิลิโคสิสแบบเรื้อรัง (chronic form) ผู้ป่วยจะมีอาการ
เกิดขึ้นหลังจากได้รับฝุ่นละออง silica เป็นระยะเวลาเกินกว่า 15 ปี และซิลิโคสิสแบบเฉียบพลัน
(acute form) ผู้ป่วยอาจมีอาการเกิดขึ้นในระยะเวลาเป็นเดือน มักพบในการท างานที่ได้รับฝุ่นละออง
ของซิลิกาเข้มข้น มีอาการเหนื่อยง่าย เวลาออกแรง ไอแห้ง ๆ แบบเรื้อรัง บางครั้งมีไอเป็นเลือด

ร่างกายทั่วไปไม่มีการเปลี่ยนแปลงมากจนเห็นได้ชัด นอกจากในรายที่มีวัณโรคปอดแทรกซ้อนด้วย
2) โรคปอดใยหิน (asbestosis) หมายถึงโรคปอดอักเสบเรื้อรังและเป็นพังพืดที่เนื้อ
ปอด จากการรับสัมผัสเอาฝุ่นแร่ใยหินไปสะสมอยู่ จึงเรียกว่า “โรคปอดจากแร่ใยหิน” ในปอดเป็น
ระยะเวลานานจนเกิดพยาธิสภาพที่เยื่อหุ้มปอด โดยมักจะเกิดขึ้นกับผู้ที่ได้รับฝุ่นแร่ใยหินใน ระยะเวลา

ไม่น้อยกว่า 7- 10 ปี ขึ้นไป
อาชีพที่เสี่ยงต่อการเกิดโรค: ผู้ท างานเกี่ยวข้องกับผ้าเบรค คลัตซ์ ฝ้า เพดาน
กระเบื้องหลังคาที่กันความร้อน วัสดุ หรือฉนวนทนไฟทนความร้อน และท่อซีเมนต์ ใยหิน เป็นต้น

กลไกการเกิดโรค การสัมผัสและหายใจเอาฝุ่น เส้นใยแอสเบสตอสเข้าไป ซึ่งเส้นใย
ั
แร่ใยหินมีความแหลมคมท าให้แทงเนื้อเยื่อปอด ร่างกายจะมีกลไกในการป้องกันอนตรายจากสิ่ง
แปลกปลอมต่าง ๆ โดยแมโครเฟจ (Macrophage) เข้ามาจับกินอนุภาคเส้นใย แร่ใยหิน โดยขบวนการ
ั
ย่อยสลายเซล (phagocytosis) และเกิดการอกเสบเรียกว่า macrophagic alveolitis มีการกระตุ้น
เซลล์ไฟโบรบลาสต์ (fibroblast) ให้เข้ามาสร้างคอลลาเจน (collagen) และไฟบริน จนเกิดการ

ซ่อมแซมเนื้อเยื่อปอดแบบผิดปกติ ท าให้เกิดพังพืด เกิดเป็นโรคเยื่อหุ้มปอดอักเสบเรื้อรัง
อาการและอาการแสดง ส่วนใหญ่ผู้ป่วยจะมีอาการหลังได้รับแร่ใยหินเป็นเวลานาน
15-30 ปี โดยเริ่มต้นจะมีอาการเหนื่อยง่าย ไอแห้ง ๆ อดอดแน่นหน้าอก น้ าหนักตัวลด และจากการ
ึ
ั
ตรวจร่างกายอาจสังเกตเห็นริมฝีปาก ลิ้น หรือเล็บเป็นสีน้ าเงินคล้ าและมีเสียงกรอบแกรบ (Crackles)
ที่ฐานปอด จากภาพถ่ายรังสีปอดจะเห็นจุดทึบเล็ก ๆ สมรรถภาพการท างานของปอดต่ าลง และผู้ป่วย
ด้วยโรคปอดใยหิน ผู้ป่วยจะมีอาการค่อยเป็นค่อยไป เหนื่อยเพมมากขึ้นเรื่อย ๆ ผู้ป่วยอาจเสียชีวิตได้
ิ่
เนื่องจากระบบการหายใจล้มเหลว

6.4.2 โรคจากฝุ่นอนทรีย์ (organic dust) ได้แก่ บิสสิโนสิส (byssinosis) บากาสโซสิส
ิ
(Bagassosis) โรคฟาร์เมอร์ลัง (Farmer’s lung) และ โรคหืดจากการท างาน
1) โรคปอดฝุ่นฝ้าย (byssinosis) คือ เป็นโรคปอดที่เกิดจากการรับสัมผัสต่อฝุ่นฝ้าย
ป่าน ปอ และลินิน โดยเฉพาะฝุ่นฝ้ายถือเป็นสาเหตุที่ส าคัญของการเจ็บป่วยด้วยโรคนี้

อาชีพที่เสี่ยงต่อการเกิดโรค การท างานหรือสัมผัสฝุ่นใยฝ้าย ป่าน ปอ หรือลินิน ใน
อตสาหกรรมสิ่งทอ โดยเฉพาะที่มีฝ้ายดิบ เช่น การสาง และปั่นด้าย หายใจเข้าไปอย่างต่อเนื่องเป็น
ุ
เวลามากกว่า 2 ปีขึ้นไป