Page 160 - Occupational health and safety (Full)

133

การยศาสตร์ เป็นสหวิทยาการทางด้านวิทยาศาสตร์ที่เกี่ยวข้องกับการปฏิบัติงานของผู้ประกอบ

อาชีพ กับเนื้องาน (Job content) เครื่องมือ เครื่องจักร (Tool) สถานีงาน และสิ่งแวดล้อมในการ
ท างาน (Work station and work environment) ที่หลากหลาย จ าเป็นอย่างยิ่งที่ผู้เรียนต้องเรียนรู้
ื่
ศาสตร์ที่เกี่ยวข้องกับองค์ประกอบในการท างานเหล่านั้น เพอจะน าความรู้ที่หลากหลายมาประยุกต์ใช้
ื่
ในการออกแบบเครื่องมือ เครื่องจักร ลักษณะงาน เพอความเหมาะสมกับสรีระ ความสามารถ และ
ขีดจ ากัดของผู้ปฏิบัติงาน จ าเป็นอย่างยิ่งที่ผู้เรียนต้องเรียนรู้ศาสตร์ที่เกี่ยวข้อง เพอให้เกิดประโยชน์
ื่
สูงสุดต่อผู้ปฏิบัติงานและผลผลิตจากการท างาน ซึ่งพอที่จะสรุปได้ดังต่อไปนี้

2.1 วิทยาศาสตร์ทางชีวภาพ (Biological Science) ได้แก ่

2.1.1 ความรู้ทางกายวิภาค (Anatomy) และสรีระวิทยาของร่างกาย (Physiology) ได้แก่ โครง
ร่างกระดูกและอวัยวะภายในร่างกายมนุษย์ สรีรวิทยาในการท างาน ความรู้เกี่ยวกับโครงร่างกระดูก
การท างานของอวัยวะต่าง ๆ เช่น กล้ามเนื้อ หลอดเลือด การเผาผลาญสารอาหารในร่างกาย การหด
และขยายตัวของกล้ามเนื้อ (รายละเอยดในบทที่ 2) เป็นที่น่าสนใจของนักการยศาสตร์เพอให้เข้าใจถึง
ี
ื่
ลักษณะท่าทางปกติ หรือท่าทางที่เบี่ยงเบนไปจากปกติ ภาระงานของกระดูกและกล้ามเนื้อจากการ
ี่
ปฏิบัติงาน ท่าทางในการท างานถูกสุขลักษณะมากทสุดคือ ตัวตรง เมื่อมองภาคตัดขวางจะเห็นกระดูก
สันหลังโค้งเป็นรูปตัว S คือมีส่วนโค้งไปด้านหน้าเล็กน้อย (Lordosis) ในช่วงล าคอและหลังส่วนล่าง

และโค้งไปด้านหลังเล็กน้อย (Kyphosis) ในช่วงอก ดังภาพที่ 6.1 (a) (กิตติ อินทรานนท์, 2548; นริศ
เจริญพร, 2543)
2.1.2 ความรู้เกี่ยวกับการวัดสัดส่วนของร่างกาย (Anthropology)
การวัดสัดส่วนร่างกายของขอมนุษย์ ได้แก่ ความสูง ความยาว ส่วนโค้ง ส่วนเว้า การชั่ง
น้ าหนัก เพอใช้ประโยชน์ในการออกแบบทางวิศวกรรม ได้แก่ การออกแบบเครื่องมือ เครื่องจักร
ื่
สถานีงาน อาคาร ผลิตภัณฑ์ สภาพแวดล้อม รวมถึงการออกแบบลักษณะและวิธีการท างาน ให้เกิด
ความเหมาะสมกับมนุษย์ทั้งทางร่างกายและจิตใจให้มากที่สุด
วิธีการวัด (ยืน) ต้องยืนในท่า Anatomical position คือยืนตรงเท้าสะโพกไหล่ตั้งตรง หลัง/

ศีรษะติดกับผนัง แขนขาปล่อยลงนิ้วตรง (นั่ง) ต้นขนานราบกับพื้นเก้าอี้ ขาส่วนล่างตั้งตรง วางเท้าราบ
บนพื้นไม่สวมรองเท้า (กิตติ อินทรานนท์, 2548; นริศ เจริญพร, 2543)
2.1.3 ชีวกลศาสตร์ (Biomechanics) สนใจปัญหาที่เกิดจากการออกแรง หรือการใช้แรงใน
ขณะที่คนก าลังเคลื่อนไหว หรือท างาน ศึกษาการออกแรงและผลของแรงที่กระท าต่อส่วนต่าง ๆ ของ

ร่างกาย เพออธิบาย หรือท านาย คุณลักษณะทางกลที่ส าคัญ อนไดแก เรื่องของแรง และ การ
ั
ื่
ื่
เคลื่อนไหวส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย ผลการศึกษาจะเป็นแนวทางในการออกแบบและปรับปรุงงานเพอ
ิ่
เพมประสิทธิภาพ (performance) ในการท างาน และลดการบาดเจ็บ (injury) ของร่างกายใน
กิจกรรมต่าง ๆ (กิตติ อินทรานนท์, 2548; นริศ เจริญพร, 2543)