Page 88 - การใช้ภาษาและวัฒนธรรมไทยสำหรับครู

๗๑

ตัวอยางคำประพันธกลอนดอกสรอย

สักวาหวานอื่นมีหมื่นแสน ไมเหมือนแมนพจมานที่หวานหอม
่
กลินประเทยบเปรียบดวงพวงพะยอม อาจจะนอมจิตโนมดวยโลมลม
ี
แมนลอลามหยามหยาบไมปลาบปลื้ม ดังดูดดื่มบอระเพ็ดตองเข็ดขม

ผูดีไพรไมประกอบชอบอารมณ ใครฟงลมเมินหนาระอาเอย

จากหนังสือสาระการเรียนรูพื้นฐาน ชุด ภาษาเพื่อชีวิตวรรณคดีลำนำ ชั้นประถมศึกษาปที่ 2
ของพระเจาบรมวงศเธอ กรมหลวงบดินทรไพศาลโสภณ

กาพย เปนคำประพันธชนิดหนึ่งที่บังคับจำนวนคำและสัมผัส จัดวรรคตางจากกลอนและไม 

ื
บังคับเสียงวรรณยุกตทายวรรค ไมมีบังคับเอก-โท เหมอนโคลง และไมมบังคบครุและลหุเหมอนฉันท
ี

ั
ื
กาพยเปนคำประพันธที่ปรากฏมาตั้งแตในสมัยกรุงศรีอยุธยา มีทั้งที่แตงเปนหนังสืออานเลน แตง
เปนหนังสือสวด หรือเปนนิทาน กระทั่งเปนตำราสอนก็มี กาพยมีดวยกันหลายชนิด แตละชนิดม ี
ลักษณะเฉพาะแตกตางกัน

ผังภูมิกาพยยานี ๑๑

ตัวอยางคำประพันธกาพยยานี ๑๑

ปลากรายวายเคียงค ู เคลากันอยูดูงามดี
ี่
แตนางหางเหินพ เห็นปลาเคลาเศราใจจร
เนื้อออนออนแตชื่อ เนื้อนองออนทั้งกาย
ใครตองของจิตชาย ไมวายนึกตรึกตรึงทรวง
นางนวลนวลนารัก ไมนวลพักตรเหมือนทรามสงวน
แกวพี่นี้สุดนวล ดั่งนางฟาหนาใยยอง
จากเรื่องกาพยเหเรือของเจาฟากุง

โคลงสี่สุภาพ เปนคำประพันธประเภทรอยกรองชนิดหนึ่ง ซึ่งมีปรากฏในวรรณคดีไทย
มานานแลว วรรณคดีไทยฉบับที่เกาและมีชื่อเสียงมากฉบับหนึ่งคอ "ลิลิตพระลอ" มโคลงสี่สุภาพบท
ี
ื


หนึ่งถูกยกมาเปนบทตนแบบที่แตงไดถูกตองตามลักษณะบังคับของโคลงสี่สุภาพ คือนอกจากจะม ี
บังคับสัมผัสตามที่ตาง ๆ แลว ยังบังคับใหมีวรรณยุกตเอกโทในบางตำแหนงการประพันธโคลงสี ่
สุภาพ