Page 107 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

หมวด 3 107 [125]

3. มาตาปตุอุปฏฐาน (การบํ ารุงมารดาบิดา, ปฏิบัติมารดาบิดาของตนใหเปนสุข — Màtà-

pitu-upaññhàna: support of mother and father)

A.I.151. องฺ.ติก.20/484/191.

[,,,] สามัญลักษณะ 3 ดู [76] ไตรลักษณ.

[124] สิกขา 3 หรือ ไตรสิกขา (ขอที่จะตองศึกษา, ขอปฏิบัติที่เปนหลักสํ าหรับศึกษา
คือ ฝกหัดอบรม กาย วาจา จิตใจ และปญญา ใหยิ่งขึ้นไปจนบรรลุจุดหมายสูงสุดคือพระ

นิพพาน — Sikkhà: the Threefold Learning; the Threefold Training)

1. อธิสีลสิกขา (สิกขาคือศีลอันยิ่ง, ขอปฏิบัติสํ าหรับฝกอบรมในทางความประพฤติอยางสูง
— Adhisãla-sikkhà: training in higher morality)

2. อธิจิตตสิกขา (สิกขาคือจิตอันยิ่ง, ขอปฏิบัติสํ าหรับฝกอบรมจิตเพื่อใหเกิดคุณธรรมเชน
สมาธิอยางสูง — Adhicitta-sikkhà: training in higher mentality)

3. อธิปญญาสิกขา (สิกขาคือปญญาอันยิ่ง, ขอปฏิบัติสํ าหรับฝกอบรมปญญาเพื่อใหเกิดความ

รูแจงอยางสูง — Adhipa¤¤à-sikkhà: training in higher wisdom)
เรียกงายๆ วา ศีล สมาธิ ปญญา (morality, concentration and wisdom)

D.III.220; A.I.229. ที.ปา.11/228/231; องฺ.ติก.20/521/294.

[,,,] สุจริต 3 ดู [81] สุจริต 3.

[,,,] โสดาบัน 3 ดู [58] โสดาบัน 3.

[,,,] อกุศลมูล 3 ดู [68] อกุศลมูล 3.

[,,,] อกุศลวิตก 3 ดู [70] อกุศลวิตก 3.

[125] อธิปไตย 3 (ความเปนใหญ, ภาวะที่ถือเอาเปนใหญ — Adhipateyya: dominant
influence; supremacy)

1. อัตตาธิปไตย (ความมีตนเปนใหญ, ถือตนเปนใหญ, กระทํ าการดวยปรารภตนเปน
ประมาณ — Attàdhipateyya: supremacy of self; self-dependence)

2. โลกาธิปไตย (ความมีโลกเปนใหญ, ถือโลกเปนใหญ, กระทํ าการดวยปรารภนิยมของโลก
เปนประมาณ — Lokàdhipateyya: supremacy of the world or public opinion)

3. ธัมมาธิปไตย (ความมีธรรมเปนใหญ, ถือธรรมเปนใหญ, กระทํ าการดวยปรารภความถูก

ตอง เปนจริง สมควรตามธรรม เปนประมาณ — Dhammàdhipateyya: supremacy of the
Dhamma or righteousness; rule of the Dhamma; rule of the true law)

ผูเปนอัตตาธิปก พึงใชสติใหมาก; ผูเปนโลกาธิปก พึงมีปญญาครองตน และรูพินิจ; ผูเปน

ธรรมาธิปก พึงประพฤติใหถูกหลักธรรม; ผูเปนหัวหนาหมูเปนนักปกครอง พึงถือธรรมาธิปไตย.
D.III.220; A.I.147. ที.ปา.11/228/231; องฺ.ติก.20/479/186.