Page 109 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

หมวด 3 109 [130]

1. อินทรียสังวร (การสํ ารวมอินทรีย คือระวังไมใหบาปอกุศลธรรมครอบงํ าใจ เมื่อรับรูอารมณ
ดวยอินทรียทั้ง 6 — Indriya-sa§vara: control of the senses)

2. โภชเนมัตตัญุตา (ความรูจักประมาณในการบริโภค คือรูจักพิจารณารับประทานอาหาร
เพื่อหลอเลี้ยงรางกายใชทํ ากิจใหชีวิตผาสุก มิใชเพื่อสนุกสนานมัวเมา — Bhojane-matta¤¤utà:

moderation in eating)

3. ชาคริยานุโยค (การหมั่นประกอบความตื่น ไมเห็นแกนอน คือขยันหมั่นเพียร ตื่นตัวอยู
เปนนิตย ชํ าระจิตมิใหมีนิวรณ พรอมเสมอทุกเวลาที่จะปฏิบัติกิจใหกาวหนาตอไป —

Jàgariyànuyoga: practice of wakefulness)

A.I.113. องฺ.ติก.20/455/142.

[129] อภิสังขาร 3 (สภาพที่ปรุงแตง, ธรรมมีเจตนาเปนประธานอันปรุงแตงผลแหงการ
กระทํ า, เจตนาที่เปนตัวการในการทํ ากรรม — Abhisaïkhàra: volitional formation; formation;

activity)

1. ปุญญาภิสังขาร (อภิสังขารที่เปนบุญ, สภาพที่ปรุงแตงกรรมฝายดี ไดแกกุศลเจตนาที่เปน
กามาวจรและรูปาวจร — Pu¤¤àbhisaïkhàra: formation of merit; meritorious formation)

2. อปุญญาภิสังขาร (อภิสังขารที่เปนปฏิปกษตอบุญคือเปนบาป, สภาพที่ปรุงแตงกรรมฝายชั่ว
ไดแกอกุศลเจตนาทั้งหลาย — Apu¤¤àbhisaïkhàra: formation of demerit; demeri-

torious formation)

3. อาเนญชาภิสังขาร (อภิสังขารที่เปนอาเนญชา, สภาพที่ปรุงแตงภพอันมั่นคงไมหวั่นไหว
ไดแกกุศลเจตนาที่เปนอรูปาวจร 4 หมายเอาภาวะจิตที่มั่นคงแนวแนดวยสมาธิแหงจตุตถฌาน

— âne¤jàbhisaïkhàra: formation of the imperturbable; imperturbability-
producing volition)

อภิสังขาร 3 นี้ เปนความหมายของสังขารในหลักปฏิจจสมุปบาท ทานแสดงไวอีกนัยหนึ่ง
2
เพิ่มจากนัยวาสังขาร 3 ดู [119] สังขาร 3
Ps.II.206; Vbh.135. ขุ.ปฏิ.31/280/181; อภิ.วิ.35/257/181.
1
[130] อัคคิ 3 (ไฟ, กิเลสที่เปรียบเหมือนไฟ เพราะเผาลนจิตใจใหเรารอนและแสพรานไป

— Aggi: fires to be avoided or abandoned)

1. ราคัคคิ (ไฟคือราคะ ไดแกความติดใจ กระสัน อยากได — Ràgaggi: fire of lust)
2. โทสัคคิ (ไฟคือโทสะ ไดแกความขัดเคือง ไมพอใจ คิดประทุษราย — Dosaggi: fire of hatred)

3. โมหัคคิ (ไฟคือโมหะ ไดแกความหลง ไมรูไมเขาใจสภาวะของสิ่งทั้งหลายตามเปนจริง —

Mohaggi: fire of delusion)
ไฟ 3 อยางนี้ ทานสอนใหละเสีย

D.III.217; It.92. ที.ปา.11/228/229; ขุ.อิติ.25/273/301.