Page 105 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

หมวด 3 105 [122]

3. จิตตสังขาร (สภาพที่ปรุงแตงใจ ไดแก สัญญาและเวทนา — Citta-saïkhàra: mental
formation; mental function)

สังขาร 3 ในหมวดนี้ มักมาในเรื่องที่เกี่ยวกับสัญญาเวทยิตนิโรธ วาผูเขานิโรธสมาบัตินี้ วจี-
สังขาร กายสังขาร และจิตตสังขาร ดับไปตามลํ าดับ.

M.I.301; S.IV.293. ม.มู.12/509/550; สํ.สฬ.18/561/361.
2
[120] สังขาร 3 (สภาพที่ปรุงแตง, ธรรมมีเจตนาเปนประธานอันปรุงแตงการกระทํ า,
สัญเจตนา หรือเจตนาที่แตงกรรม — Saïkhàra: formation; determination; volition)

1. กายสังขาร (สภาพที่ปรุงแตงการกระทํ าทางกาย ไดแก กายสัญเจตนา คือ ความจงใจทาง
กาย — Kàya-saïkhàra: bodily formation; bodily volition)

2. วจีสังขาร (สภาพที่ปรุงแตงการกระทํ าทางวาจา ไดแก วจีสัญเจตนา คือ ความจงใจทาง

วาจา — Vaci-saïkhàra: verbal formation; verbal volition)
3. จิตตสังขาร หรือ มโนสังขาร (สภาพที่ปรุงแตงการกระทํ าทางใจ ไดแก มโนสัญเจตนา คือ

ความจงใจทางใจ — Citta-saïkhàra: mental formation; mental volition)

สังขาร 3 ในหมวดนี้ ไดในความหมายของคํ าวา สังขาร ในปฏิจจสมุปบาท.
ดู [129] อภิสังขาร 3; ดู [185] สังขาร 4 ดวย.

M.I.54; 390; S.II.4; Vbh.135. ม.มู.12/127/99; ม.ม.13/88/83; สํ.นิ.16/16/4; อภิ.วิ.35/257/181.

[121] สัทธรรม 3 (ธรรมอันดี, ธรรมที่แท, ธรรมของสัตบุรุษ, หลักหรือแกนศาสนา —
Saddhamma: good law; true doctrine; doctrine of the good; essential doctrine)

1. ปริยัตติสัทธรรม (สัทธรรมคือคํ าสั่งสอนอันจะตองเลาเรียน ไดแก พุทธพจน —
Pariyatti-saddhamma: the true doctrine of study; textual aspect of the true

doctrine; study of the Text or Scriptures)

2. ปฏิปตติสัทธรรม (สัทธรรมคือปฏิปทาอันจะตองปฏิบัติ ไดแก อัฏฐังคิกมรรค หรือ ไตร-
สิกขา คือ ศีล สมาธิ ปญญา — Pañipatti-saddhamma: the true doctrine of practice;
practical aspect of the true doctrine)

3. ปฏิเวธสัทธรรม (สัทธรรมคือผลอันจะพึงเขาถึงหรือบรรลุดวยการปฏิบัติ ไดแก มรรค ผล

และนิพพาน — Pañivedha-saddhamma: the true doctrine of penetration; realizable
or attainable aspect of the true doctrine)

ขอ 3 คือ ปฏิเวธสัทธรรม บางแหงเรียก อธิคมสัทธรรม มีความหมายอยางเดียวกัน.

VinA.225; AA.V.33. วินย.อ.1/264; ม.อ.3/147,523; องฺ.อ.3/391.

[122] สันโดษ 3 และ 12 (ความยินดี, ความพอใจ, ความยินดีดวยของของตนซึ่งไดมา
ดวยเรี่ยวแรงความเพียรโดยชอบธรรม, ความยินดีดวยปจจัยสี่ตามมีตามได, ความรูจักอิ่มรูจัก