Page 102 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

[109] 102 พจนานุกรมพุทธศาสตร

วิรัติ 2 อยางแรก ยังไมอาจวางใจไดแนนอน วิรัติขอที่ 3 จึงจะแนนอนสิ้นเชิง

DA.I.305; KhA.142; DhsA.103. ที.อ.1/377; ขุทฺทก.อ.156; สงฺคณี.อ.188.

[109] วิเวก 3 (ความสงัด, ความปลีกออก — Viveka: seclusion)

1. กายวิเวก (ความสงัดกาย ไดแกอยูในที่สงัดก็ดี ดํ ารงอิริยาบถและเที่ยวไปผูเดียวก็ดี —
Kàya-viveka: bodily seclusion i.e. solitude)

2. จิตตวิเวก (ความสงัดใจ ไดแกทํ าจิตใหสงบผองใส สงัดจากนิวรณ สังโยชน และอนุสัย
เปนตน หมายเอาจิตแหงทานผูบรรลุฌาน และอริยมรรค อริยผล — Citta-viveka: mental

seclusion, i.e. the state of Jhàna and the Noble Paths and Fruitions)

3. อุปธิวิเวก (ความสงัดอุปธิ ไดแกธรรมเปนที่สงบระงับสังขารทั้งปวง ปราศจากกิเลสก็ดี
ขันธก็ดี อภิสังขารก็ดี ที่เรียกวาอุปธิ หมายเอาพระนิพพาน — Upadhi-viveka: seclusion

from the essentials of existence, i.e. Nibbàna)
1
Nd 26,140,157,341. ขุ.ม.29/33/29; 229/170.

[110] เวทนา 2 (การเสวยอารมณ — Vedanà: feeling; sensation)

1. กายิกเวทนา (เวทนาทางกาย — Kàyika-vedanà: physical feeling)
2. เจตสิกเวทนา (เวทนาทางใจ — Cetasika-vedanà: mental feeling)

S.IV.231. สํ.สฬ.18/431/287.

[111] เวทนา 3 (การเสวยอารมณ, ความรูสึกรสของอารมณ — Vedanà: feeling;
sensation)

1. สุขเวทนา (ความรูสึกสุข สบาย ทางกายก็ตาม ทางใจก็ตาม — Sukha-vedanà: pleasant
feeling; pleasure)
2. ทุกขเวทนา (ความรูสึกทุกข ไมสบาย ทางกายก็ตาม ทางใจก็ตาม — Dukkha-vedanà:

painful feeling; pain)

3. อทุกขมสุขเวทนา (ความรูสึกเฉยๆ จะสุขก็ไมใช ทุกขก็ไมใช เรียกอีกอยางวา อุเบกขา-

เวทนา — Adukkhamasukha-vedanà, Upekkhà-vedanà: neither-pleasant-nor-painful
feeling; indifferent feeling)

D.III.216; 275; S.IV.331. ที.ปา.11/228/229; 391/291; สํ.สฬ.18/432/287.

[112] เวทนา 5 (การเสวยอารมณ — Vedanà: feeling)

1. สุข (ความสุข ความสบายทางกาย — Sukha: bodily pleasure or happiness)

2. ทุกข (ความทุกข ความไมสบาย เจ็บปวดทางกาย — Dukkha: bodily pain; discomfort)

3. โสมนัส (ความแชมชื่นสบายใจ, สุขใจ — Somanassa: mental happiness; joy)

4. โทมนัส (ความเสียใจ, ทุกขใจ — Domanassa: mental pain; displeasure; grief)