Page 106 - Dictionary of Buddhism by Bhikkhu P. A. Payutto

[123] 106 พจนานุกรมพุทธศาสตร

พอ — Santosa, Santuññhi: contentment; satisfaction with whatever is one’s own)
1. ยถาลาภสันโดษ (ยินดีตามที่ได, ยินดีตามที่พึงได คือ ตนไดสิ่งใดมา หรือเพียรหาสิ่งใดมา

ได เมื่อเปนสิ่งที่ตนพึงได ไมวาจะหยาบหรือประณีตแคไหน ก็ยินดีพอใจดวยสิ่งนั้น ไมติดใจ
อยากไดสิ่งอื่น ไมเดือดรอนกระวนกระวายเพราะสิ่งที่ตนไมได ไมปรารถนาสิ่งที่ตนไมพึงไดหรือ

เกินไปกวาที่ตนพึงไดโดยถูกตองชอบธรรม ไมเพงเล็งปรารถนาของที่คนอื่นได ไมริษยาเขา —
Yathàlàbha-santosa: contentment with what one gets and deserves to get)

2. ยถาพลสันโดษ (ยินดีตามกํ าลัง คือ ยินดีแตพอแกกํ าลังรางกายสุขภาพและวิสัยแหงการใช

สอยของตน ไมยินดีอยากไดเกินกํ าลัง ตนมีหรือไดสิ่งใดมาอันไมถูกกับกํ าลังรางกายหรือสุข
ภาพ เชน ภิกษุไดอาหารบิณฑบาตที่แสลงตอโรคของตน หรือเกินกํ าลังการบริโภคใชสอย ก็ไม

หวงแหนเสียดายเก็บไวใหเสียเปลา หรือฝนใชใหเปนโทษแกตน ยอมสละใหแกผูอื่นที่จะใชได
และรับหรือแลกเอาสิ่งที่ถูกโรคกับตนแตเพียงที่พอแกกํ าลังการบริโภคใชสอยของตน — Yathà

bala-santosa: contentment with what is within one’s strength or capacity)
3. ยถาสารุปปสันโดษ (ยินดีตามสมควร คือ ยินดีตามที่เหมาะสมกับตน อันสมควรแกภาวะ

ฐานะ แนวทางชีวิต และจุดหมายแหงการบํ าเพ็ญกิจของตน เชน ภิกษุไมปรารถนาสิ่งของอันไม
สมควรแกสมณภาวะ หรือภิกษุบางรูปไดปจจัยสี่ที่มีคามาก เห็นวาเปนสิ่งสมควรแกทานผูทรง

คุณสมบัตินานับถือ ก็นํ าไปมอบใหแกทานผูนั้น ตนเองใชแตสิ่งอันพอประมาณ หรือภิกษุบางรูป
กํ าลังประพฤติวัตรขัดเกลาตน ไดของประณีตมา ก็สละใหแกเพื่อนภิกษุรูปอื่นๆ ตนเองเลือกหา

ของปอนๆ มาใช หรือตนเองมีโอกาสจะไดลาภอยางหนึ่ง แตรูวาสิ่งนั้นเหมาะสมหรือเปน
ประโยชนแกทานผูอื่นที่เชี่ยวชาญถนัดสามารถดานนั้น ก็สละใหลาภถึงแกทานผูนั้น ตนรับเอา

แตสิ่งที่เหมาะสมกับตน — Yathàsàruppa-santosa: contentment with what is befitting)

สันโดษ 3 นี้ เปนไปในปจจัย 4 แตละอยาง จึงรวมเรียกวา สันโดษ 12
อนึ่ง สันโดษ 3 นี้ เปนคํ าอธิบายของพระอรรถกถาจารย ซึ่งมุงแสดงขอปฏิบัติของพระภิกษุ

โดยเฉพาะ ปรากฏในอรรถกถาและฎีกามากมายไมนอยกวา 10 แหง คฤหัสถพึงพิจารณา
ประพฤติปฏิบัติตามสมควร.

AA.I.45; KhA.145; UdA.229; etc. ที.อ.1/253; ม.อ.2/188; องฺ.อ.1/81; ขุทฺทก.อ.159; อุ.อ.288; ฯลฯ.

[123] สัปปุริสบัญญัติ 3 (บัญญัติของสัตบุรุษ, ขอปฏิบัติที่สัตบุรุษวางเปนแบบไว
หรือกลาวสรรเสริญไว, ความดีที่คนดีถือลงกัน — Sappurisa-pa¤¤atti: things established
by righteous people; recommendation of the good)

1. ทาน (การใหปน, สละของตนเพื่อประโยชนแกผูอื่น — Dàna: giving; generosity;

charity; benefaction)
2. ปพพัชชา (การถือบวช, เวนการเบียดเบียน ดํ ารงในธรรม คือ อหิงสา สัญญมะ และทมะ

อันเปนอุบายใหไมเบียดเบียนกัน และอยูรวมกันดวยความสุข — Pabbajjà: renunciation

consisting in non-violence, restraint and self-control)