Page 31 - فصلنامه داخلی مدرسه عالی فقه های تخصصی - شماره 21
P. 31
رابطه قصد و رضایت قراردادی 01 ....................................................
از شرایط متعاقدین بوده و در اشتراط چنین قصدی در صحت بلکه در تحقق مفهوم عقد در خارج
اختلاف نیست .این شرط ،اشاره به رعایت سه شرط است:
الف .عاقد قصد لفظ کند یعنی التفات به لفظ شود .لذا عقد نائم ،غافل و غالط (قصدش تلفظ
به لفظی است ولی اشتباه کرده و لفظ دیگری را تلفظ میکند (ارشاد الطالب ،تبریزی ،ج ،0ص )001مثلا بیع
را اراده کند ولی بگوید :آجرتک) واقع نمیشود.
ب .عاقد قصد معنا کند .مراد از عدم قصد معنا توسط هازل این نیست کهلفظ را در معنا استعمال
نکرده بلکه مراد عدم تعلق اراده هازل به معناست ،گرچه او مدلول لفظ را با انشاء ایجاد کرده
است .پس هازل قصد لفظ و قصد استعمال لفظ در معنا کرده ولی ارادۀ تحقق معنا در خارج
نکرده است .لذا بیع واقع نمیشود چون قصدش نشده است.
مرحوم تبریزی توضیح میدهد که مراد از عدم قصد معنا ،عدم اراده جدی معناست .چون در
مورد هازل ،انشاء حاصل شده ولی به داعی آخری مثل هزل و غرض مستع ِمل از انشا ِء بیع،
حصول بیع حقیقتا نیست .همانطور که غرض در امر صوری ،بعث نیست؛ همچنین غرض از
انشاء در مقام ،تحقق بیع در خارج نیست (همان)
سید یزدی هم اینطور تبیین میکند که هازل ،قصد و ارادۀ معنا کرده است ولی غرضش از آن،
هزل است نه وجود مدلول در خارج .مانند إخبار هزلی که در حقیقت إخبار است ولی غرضش
هزل است نه جدی .پس باید مضاف بر قصد ،اینکه جدی باشد (نه هزلی) هم شرط شود (حاشیة
المکاسب ،یزدي ،ج ،0ص.)003
ج .معنای قصد شده مطابق مدلول عقد باشد .لذا با استعمال لفظ بیع در «بعت» در اخبار یا
استفهام یا با انشاء معنایی غیر بیع بطور مجاز یا غلط ،بیع محقق نمیشود (المکاسب ،انصاری ،ج،1
ص.)012
محقق نائینی مینویسد :برای إخبار یا انشاء سه مرتبه از قصد نیاز هست:
-0قصد لفظ :البته نه به معنای اینکه لفظ با نگاه استقلالی مورد لحاظ واقع شود .چون خارج
از استعمال لفظ در معنا است ،حال آنکه استعمال عبارت از القاء معنی با لفظ است و لفظ منظور
نیست.
-0قصد معنای لفظ :البته نه به معنای قصد اصل معنا چون بعد از قصد لفظ و علم به معنای
لفظ ،عدم قصد معنا با توجه به حقیقت استعمال ،معقول نیست .یعنی قاصد مدلول لفظ هم
