Page 36 - فصلنامه داخلی مدرسه عالی فقه های تخصصی - شماره 21

‫ماهنامه داخلی گروههای تخصصی‪ ،‬اسفند ‪12..................................... 0211‬‬

‫با قصد و اختیار محقق میشود»‪( .‬نهایة الإحکام في معرفة الأحکام‪ ،‬علامه حلی‪ ،‬ج‪ ،0‬ص ‪223‬؛ تذکرة الفقهاء‪ ،‬ج‪،01‬‬

‫ص ‪01‬؛ تحریر الأحکام‪ ،‬ج‪ ،0‬ص‪.)073‬‬

‫مرحوم همدانی مراد از شرطیت اختیار را وقوع عقد از روی ارادۀ متعاقدین میداند بگونه ای‬
‫که در ایقاع مدلول مستقل باشند‪ .‬مراد استقلال امر‪ ،‬انتخاب و اختیار خود شخص با ملاحظۀ‬
‫تمام جهات است بگونه ای که استناد صدور فعل به غیر شخص داده نشود و این معنای طیب‬

‫نفس و رضا به فعل است‪( .‬حاشیة کتاب المکاسب‪ ،‬همدانی‪ ،‬ص‪.)031-070‬‬

‫‪ -5‬مانعیت اکراه‬
‫محقق اصفهانی اولا مناط را مجرد طیب (چه طبعی چه عقلی) میداند‪ .‬این مناط در همه‬
‫معاملات حتی اکراهی وجود دارد‪ .‬ثانیا مناط عدم نفوذ عقد اکراهی را اکراه میداند (حاشیة کتاب‬

‫المکاسب‪ ،‬اصفهاني‪ ،‬ج‪ ،0‬ص‪)21‬‬

‫مرحوم تبریزی قائلند که طیب نفس و رضای قلبی در معاملات شرط نیست بلکه تراضی معاملی‬
‫شرط است که در بیع مکره هم موجود است ولی آنچه باعث بطلان آن میشود حدیث رفع میباشد‬

‫(ارشاد الطالب‪ ،‬تبریزی‪ ،‬ج‪ ،0‬ص‪.)012-010‬‬

‫‪ -4‬شرطیت عدم اکراه‬

‫امام خمینی «عدم اکراه» را شرط دانسته و «اختیار» را شرط نمیداند‪« :‬عدم الإکراه هو الشرط‬

‫في المتعاقدینفعلی هذا ما هو الشرط في المتعاقدین لیس الاختیار» (کتاب البیع‪ ،‬خمینی‪ ،‬ج‪ ،0‬ص‪.)73‬‬
‫اختیار یعنی ترجیح آنچه فاعل خیر میبیند بر چیزهای دیگر و لذا اراده کرده و متصدی انجام آن‬
‫شده و انجام میدهد‪ .‬اختیار چون از افعال نفس است‪ ،‬حصولش مانند سایر افعال اختیاری‪،‬‬
‫نیازمند مبادی است‪ .‬مبدا اختیار‪ ،‬میل نفسانی‪ ،‬الجاء‪ ،‬اضطرار و اکراه میتواند باشد‪ .‬مکره مثل‬
‫مشتاق‪ ،‬عملی را اختیار و انجام میدهد‪ .‬پس اکراه در طول اختیار در فعل اختیاری است نه در‬
‫عرض آن‪ .‬پس معنا ندارد گفته شود شرط عقد‪ ،‬اختیار در مقابل اکراه است (کتاب البیع‪ ،‬خمینی‪ ،‬تقریر‬

‫قدیری‪ ،‬ص‪.)177‬‬

‫اکراه یعنی دیگری را به کاری وادار کردن (حمل الغیر علی شيء قهرًا)‪ .‬چه وادار کردن به آنچه‬
‫مورد کراهت ما است و چه مورد شوق ما است‪ .‬در صورت دوم‪ ،‬گاهی مشتاق به چیزی هستیم‬
‫به حسب طبع ولی بخاطر ترجیحات عقلی‪ ،‬اراده به آن تعلق نمیگیرد مانند نوشیدن آب برای بیمار‬