Page 307 - ตำราเคมีอินทรีย์ [Jadsada Ratniyom]

อัลคิลเฮไลด์ (alkyl halide) 279

SN1 : 3° > 2° (1° และ CH3–X ไม่เกิด ผ่าน SN1)
SN2 : CH3–X > 1° > 2° (3° ไม่เกิดผ่าน SN2)

❑ จำนวนหมู่อลคิล R ที่เพิ่มขึ้น มีแนวโน้มจะเกิดผ่านกลไกแบบ SN1
ั

❑ จำนวนหมู่อัลคิล R ที่ลดลง มีแนวโน้มจะเกิดผ่านกลไกแบบ SN2

การพิจารณาในเบื้องต้นว่าสารตั้งต้นนั้น ๆ จะเกิดผ่านกลไกแบบใด ให้พิจารณาว่าอัลคิลเฮไลด์นั้น
เป็นชนิดใด ตัวอย่างดังแสดงในภาพที่ 6.13

เกิดผ่าน SN2

เป็นไปได้ทั้ง SN1 และ SN2 เกิดผ่าน SN1

ภาพที่ 6.13 ตัวอย่างการทำนายอัลคิลเฮไลด์แต่ละชนิดเกิดผ่านกลไกแบบใด

6.7.2 ความแรงของนิวคลีโอไฟล์
(Effects of nucleophile)

จากกฎอัตรานิวคลีโอไฟล์มีส่วนต่ออัตราเร็วของปฏิกิริยา SN2 แต่ไม่เกี่ยวข้องกับขั้น
-
-
กำหนดอัตราของ SN1 ดังนั้น นิวคลีโอไฟล์ที่แรง เช่น CH3O , OH (อาจจะเห็นว่านิวคลีโอไฟล์ที่แรง
คือพวกที่มีปะจุลบ) จะส่งเสริมให้เกิดแบบ SN2 ได้ดีขึ้น ส่วนนิวคลีโอไฟล์ที่อ่อน เช่น CH3OH , H2O
(นิวคลีโอไฟล์ที่อ่อน คือ สปีชีส์ที่เป็นกลางแต่มีอิเล็กตรอนคู่โดดเดี่ยวที่สามารถให้อิเล็กตรอนได้) จะ
ส่งผลให้เกิดผ่านกลไกแบบ SN1 ถ้ากรณีที่ใช้ 2° และ 3° อัลคิลเฮไลด์เป็นสารตั้งต้น

SN1 : ใช้นิวคลีโอไฟล์ที่อ่อน

SN2 : ใช้นิวคลีโอไฟล์ที่แรง

จะเห็นว่าหากสารตั้งต้นเป็น 2° อัลคิลเฮไลด์ สามารถเกิดผ่านกลไกได้ทั้งสองแบบ
ดังนั้น ถ้าสารตั้งต้นเป็น 2° อัลคิลเฮไลด์ จะต้องพิจารณาปัจจัยอื่น ๆ ประกอบ ยกตัวอย่างเช่น

ปฏิกิริยาแทนที่ระหว่าง cis-1-bromo-4-methylcyclohexane (สาร A) ที่ถูกทำปฏิกิริยาใน 2 กรณี
-
คือ (1) ทำปฏิกิริยากับนิวคลีโอไฟล์ที่แรงอย่าง OH และ (2) ทำปฏิกิริยากับนิวคลีโอไฟล์ที่อ่อนอย่าง
H2O ดังแสดง