Page 347 - ตำราเคมีอินทรีย์ [Jadsada Ratniyom]

อัลคิลเฮไลด์ (alkyl halide) 319

เมื่อ propane ทำปฏิกิริยากับ Cl2 โดยมีแสงเป็นตัวเร่งปฏิกิริยาจะให้สารผลิตภัณฑ์สองตัวผสมกันใน
อัตราส่วน 1 : 1 (50% : 50%) แต่เมื่อ propane ทำปฏิกิริยากับ Br2 จะทำปฏิกิริยาได้ช้ากว่ามากแต่
จะเกิดสารผลิตภัณฑ์คือ (CH3)2CHBr ผลได้ของปฏิกิริยาสูงถึงร้อยละ 99
การที่ propane ทำปฏิกิริยากับ Br2 แล้วเกิดสารผลิตภัณฑ์หลักเป็น (CH3)2CHBr นั้น

สามารถอธิบายได้ดังนี้ เมื่อเกิดโบรมีนแรดิคัลขึ้น (·Br) จะมีโอกาสที่จะดึงโปรตอนได้สองตำแหน่ง คือ
1° H และ 2° H เมื่อ โบรมีนแรดิคัลดึงโปรตอนที่ 2° H ของ propane จะเกิดสารอินเตอร์มิเดียท

ประเภท 2° คาร์บอนแรดิคัล ซึ่งเสถียรกว่า 1° คาร์บอนแรดิคัล ที่เกิดจากการดึงที่ 1° H เมื่อเกิด 2°
คาร์บอนแรดิคัลขึ้น โบรมีนแรดิคัลก็จะเข้าชนสร้างพันธะซิกมาขึ้น เกิดผลิตภัณฑ์หลักคือ 2-
bromopropane ดังแสดง

กลไกการเกิดปฏิกิริยาโบรมิเนชันของ propane แบบเต็ม แสดงในภาพที่ 6.25 ในขั้น
propagation จะพบว่า จะเกิดการสลายพันธะแบบ homolytic cleavage ของ Br2 โดยมีแสงเป็น

ตัวกระตุ้นได้โบรมีนแรดิคัล (·Br) สองอะตอม (step [1]) ในส่วนของ propagation ใน step [2]
โบรมีนแรดิคัลมีโอกาสดึงโปรตอนที่ 1° H และ 2° H อย่างที่ได้กล่าวไป โบรมีนแรดิคัลจะดึงโปรตอนที่
2° H เพราะเกิดคาร์บอนแรดิคัลที่เสถียรกว่า จากนั้นใน step [3] โบรมีนแรดิคัลจะเข้าชน 2°

คาร์บอนแรดิคัล เพื่อสร้างพันธะซิกมาเกิดเป็นสารผลิตภัณฑ์ 2-bromopropane ในส่วนสุดท้ายคือ
chain termination ซึ่งเป็นขั้นหยุดปฏิกิริยา ใน step [4] แรดิคัลสปีชีส์ใด ๆ ที่เกิดขึ้นในปฏิกิริยา
ทั้งหมดอาจจะเข้ามาเชื่อมพันธะสร้างพันธะเดี่ยว เพื่อขจัดแรดิคัลสปีชีส์ออกจากปฏิกิริยาทำให้

ปฏิกิริยาหยุดลง [4a]–[4c] เช่น ปฏิกิริยาระหว่าง ·Br มาเชื่อมพันธะกันเกิดเป็น Br2 หรืออาจเป็น
ปฏิกิริยาระหว่าง propane แรดิคัลสองตัวมาชนสร้างพันธะกัน เป็นต้น