Page 538 - ตำราเคมีอินทรีย์ [Jadsada Ratniyom]

510 เคมีอินทรีย์ (Org. Chem.)

กลไกการเกิดปฏิกิริยาของฟรีเดล-คราฟท์เอซีเลชัน จะคล้ายคลึงกับ ฟรีเดล-คราฟท์
อัลคิลเลชัน ในกรณีนี้จะอธิบายโดยใช้ตัวอย่างปฏิกิริยาระหว่างเบนซีนกับ acetyl chloride (ภาพที่
9.12) ในขั้นแรก acetyl chloride จะทำปฏิกิริยากับ AlCl3 เกิดเป็น acylium ion ซึ่งจะได้รับความ
เสถียรอันเป็นผลจากเรโซแนนซ์ ตัว acylium ion นี้จะเป็นอิเล็กโทรไฟล์ในปฏิกิริยา ในขั้นถัดมา
-
acylium ion จะเข้าทำปฏิกิริยากับวงเบนซีนดังแสดงใน [2a] จากนั้น AlCl4 จะเข้ามาดึงโปรตอน
ออกจากวงเบนซีนได้ คีโตน เป็นสารผลิตภัณฑ์ [2b] และมี HCl เกิดขึ้นเป็น by-product ตัว AlCl3 ที่
เกิดขึ้นในขั้นนี้จะวนกลับมาทำปฏิกิริยาในขั้นแรกต่อไป

Mechanism 9.12 | กลไกการเกิดปฏิกิริยาฟรีเดล-คราฟท์เอซีเลชัน
Step [1] การเกิด acylium ion (อิเล็กโทรไฟล์)

ิ
Step [2] การเติมอเล็กโทรไฟล์และ rearomatization

+โครงสร้างเรโซแนนซ์
อีกสองโครงสร้าง

ภาพที่ 9.12 กลไกการเกิดปฏิกิริยาฟรีเดล-คราฟท์เอซีเลชัน
ปรับปรุงจาก: Smith, J. (2010). Organic Chemistry. McGraw-Hill Education.

สารผลิตภัณฑ์ที่เกิดขึ้นมีหมู่คาร์บอนิลเกาะที่วงเบนซีน ซึ่งหมู่แทนที่นี้จัดเป็นหมู่ดึง
อิเล็กตรอน (หมู่กำหนดตำแหน่ง meta, หมู่ลดการกระตุ้น) ที่ทำให้ความหนาแน่นของอิเล็กตรอนใน
วงเบนซีนน้อยลง ทำให้สารผลิตภัณฑ์ที่เกิดขึ้นไม่ว่องไวต่อการทำปฏิกิริยา จึงเกิดการแทนที่แค่ครั้ง
เดียวไม่เกิดการแทนที่ซ้ำเหมือนในปฏิกิริยาฟรีเดล-คราฟท์อัลคิลเลชัน และเนื่องจาก acylium ion ที่
ิ่
เกิดขึ้นมี ผลของเรโซแนนซ์ช่วยเพมความเสถียร จึงไม่เกิดการจัดเรียงตัวใหม่ของ H (H-shift) เหมือน
ในปฏิกิริยาฟรีเดล-คราฟท์อลคิลเลชัน ข้อแตกต่างระหว่างปฏิกิริยาฟรีเดล-คราฟท์อัลคิลเลชันและฟรี
ั
เดล-คราฟท์เอซีเลชัน แสดงในตาราง 9.3