Page 141 - เคมีสำหรับครู 2

เคมีสำหรับครู 2 (Chem. for teachers 2) 117

4.4 การดุลปฏิกิริยารีดอกซ์โดยวิธีครึ่งปฏิกิริยา
(Half-reaction method for balancing redox reactions)

ปฏิกิริยารีดอกซ์ไม่สามารถดุลแบบสมการธรรมดาได้ เพราะตัวเลขจะเคลื่อนจนหาทางดุล
ปฏิกิริยาได้ยาก จึงต้องใช้วิธีครึ่งปฏิกิริยาในการดุลสมการรีดอกซ์ โดยทั่วไปแล้วในการดุลสมการ
รีดอกซ์จะมีการดุลใน 2 สภาวะ คือ การดุลปฏิกิริยารีดอกซ์ในสภาวะกรด และการดุลปฏิกิริยารีดอกซ์
ในสภาวะเบส ขั้นตอนการดุลปฏิกิริยารีดอกซ์ทั้งสองกรณ๊มีขั้นตอนที่คล้ายคลึงกัน เพียงแต่ในการดุล

ในเบสจะมีขั้นตอนที่มากกว่า
่
อย่างไรก็ตามจะขอกล่าวถึงการดุลปฏิกิริยารีดอกซ์ในสภาวะกรดกอน ซึ่งมีขั้นตอนดังนี้
1) แยกและเขียนครึ่งปฏิกิริยาออกซิเดชัน และรีดักชันออกมา
2) สำหรับแต่ละครึ่งปฏิกิริยา

a. ดุลจำนวนอะตอมของธาตุใด ๆ ที่ไม่ใช่ O และ H ก่อน
b. ดุล O อะตอม โดยการเติม H2O
+
c. ดุล H อะตอม โดยการเติม H
d. ดุลประจุของครึ่งปฏิกิริยาโดยการเติมอิเล็กตรอน
3) ดุลให้จำนวนอิเล็กตรอนของครึ่งปฏิกิริยาทั้งสองให้เท่ากัน โดยหาเลขจำนวนเต็มมาคูณ
4) รวมครึ่งปฏิกิริยาทั้งสองเข้าด้วยกัน และทำการตัดสปีชีส์ที่เหมือนกันแต่อยู่ฝั่งตรงกันข้าม
ออกไป
5) ตรวจสอบจำนวนประจุและจำนวนอะตอมของทั้งฝั่งสารตั้งต้นและฝั่งผลิตภัณฑ์ว่าเท่ากัน

หรือไม่

จากขั้นตอนการดุลปฏิกิริยารีดอกซ์ในสภาวะกรดที่มีเพียง 5 ข้อนี้สามารถศึกษารายละเอียดได้จาก

ตัวอย่าง 4.4

ตัวอย่างที่ 4.4 | การดุลปฏิกิริยารีดอกซ์ในสภาวะกรด

โจทย ์ จงใช้วิธีครึ่งปฏิกิริยาดุลปฏิกิริยารีดอกซ์ต่อไปนี้
2-
3+
Cr2O7 (aq) + I (aq) → Cr (aq) + I2 (s) [สภาวะกรด]
-

วิธีคิด ขั้นที่ 1 แยกและเขียนครึ่งปฏิกิริยาออกซิเดชัน และรีดักชันออกมา ทำได้โดยระบุเลข
ออกซิเดชันของอะตอมของธาตุทุกตัวในปฏิกิริยา และพิจารณาเลขออกซิเดชันว่า เลข
ออกซิเดชันของสปีชีส์ใดเพิ่ม สารนั้นจะเกิดปฏิกิริยาออกซิเดชัน หากสารใดเลข
ออกซิเดชันลดลงจะเกิดปฏิกิริยารีดักชัน
+6 -2 -1 +3 0

↑ ↑ ↑ ↑ ↑
3+
-
Cr2O7 (aq) + I (aq) → Cr (aq) + I2 (s)
2-