Page 87 - พุทธปรัชญาที่ปรากฏในงานวรรณกรรมของรพินทรนาถ ฐากูร
P. 87
๗๔
ส่วนปรัชญาอินเดียมิใช่เรียนเพื่อรู้อย่างเดียว แต่เพื่อส่งเสริมการปฏิบัติด้วย ปรัชญาอินเดย
ี
สำนักหนึ่งๆ จึงมีทั้งหลักทฤษฎีและหลักปฏิบัติรวมกัน หลักทฤษฎีได้แก่ ญาณวิทยา และอภิปรัชญา
ส่วนหลักปฏิบัติได้แก่ จริยศาสตร์ ความรู้ทางญาณวิทยาเป็นเครื่องมือให้พิสูจน์หาความจริงใน
อภิปรัชญา แต่ผลที่ได้ก็เป็นเพียงความรู้ความเข้าใจอย่างถูกต้องเท่านั้น ไม่ใช่รู้แจ้ง ถ้าจะให้รู้แจ้งซึง ่
๒๐
็
ิ
้
ั
้
ั
ิ
ิ
ความจรงนน กตองปฏบตตามจริยศาสตร์
ปรัชญาอินเดียทั้งหมด ยกเว้นปรัชญาจารวาก มีมูลฐานมาจากศาสนา จึงมีลักษณะเป็น
คำอธิบายขยายความคำสอนทางศาสนา โดยใช้หลักเหตุผลเป็นเคร่องมือ และใช้วิธีจดลำดับหมวดหมู ่
ื
ั
ของเรื่องเช่นเดียวกับปรัชญาตะวันตก ปรัชญาอินเดียจึงเป็นปรัชญาอีกแบบหนึ่ง ซึ่งไม่ใช่ทั้งศาสนา
และปรัชญาแบบตะวันตก จึงเรียกว่าปรัชญาศาสนาก็ได้ แต่ที่ถูกควรเรียกว่า ปรัชญาชีวิต จึงจะสม
่
เหตผลกวา
ุ
๒๑
ั
๔.๑.๓ ปรัชญาในทศนะทางพระพุทธศาสนา
ในฐานะที่พระพุทธศาสนามีถิ่นกำเนิดในอินเดียซึ่งเป็นสถานที่เกิดของปรัชญาอินเดียอันเปน
็
ตัวแทนของปรัชญาตะวันออก หลักคำสอนในพระพุทธศาสนารวมทั้งแนวทางปฏิบัติย่อมนับเนื่องกบ
ั
ปรัชญาอินเดียอันเป็นพื้นเดิมอย่างไม่ต้องสงสัย ปรัชญาจึงเป็นเรื่องที่ไม่เกี่ยวข้องกับอาชีพ ซึ่งมนุษย์
่
ั
้
่
็
่
้
ั
็
ั
ยงหาคำตอบทีชดเจนไม่ได ยงเปนคำถามอยูในใจ (ความคิด) ความสับสนทางความคิดไม่รูวาอะไรเปน
อะไร เรียกว่า ชั้นสงสัย (Wonder) การใช้ความมุ่งมั่นในการแสวงหาคำตอบ เรียกว่า การใฝ่รู ้
(Curiosity) เมื่อเอาทั้งสองมารวมกัน กลายเป็นกิจกรรมทางปรัชญา ปรัชญาจึงเป็นความรู้สึกสงสัย
และใฝ่รู้ของมนุษย์อันแสดงออกในลักษณะของคำถาม เช่น สิ่งต่างๆ ในจักรวาลคืออะไร? มีการ
ั
ิ
้
่
่
่
่
้
่
่
่
็
่
เปลียนแปลงไดอยางไร? สิงทีเราสงสัยและกอใหเกดปญหาขึน เพราะคิดวา สรรพสิงนาจะไม่เปนอยาง
้
่
๒๒
่
่
็
ทีมันกำลังเปนคือเรามีประสบการณ์อยางหนง แตความจรงอาจจะเปนอีกอย่างหนึง
่
่
ิ
ึ
่
็
พระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ตรัสตอบปัญหาทางอภิปรัชญา เช่น โลกเที่ยง โลกไม่เที่ยง คนเรา
่
ตายแล้วไปไหน เป็นต้น เพราะไม่เกี่ยวข้องกับชีวิต ไม่เป็นไปเพื่อความดับทุกข์ การที่จะให้เข้าใจเรือง
ี
่
๒๓
ั
ิ
้
้
่
้
ี
ชวตไดดจะตองศึกษาเรืองตางๆ ดงน
ี
์
้
่
๑.เบญจขันธ เรืองชวตวามีองค์ประกอบอะไรบาง
่
ี
ิ
่
ิ
่
๒.ไตรลักษณ เรืองพนฐานของชวตทีแท้จริง มีลักษณะอย่างไร
์
ื
้
ี
ี
ิ
่
ิ
ิ
่
๓.ปฏจจสมุปบาท เรืองธรรมชาตทีแท้จริงของชวต
ิ
ี
ี
๔.อริยสัจ เรืองความจรงขันปรมัตถ์ของชวต และแนวทางในการดำเนนชวตทีด
่
ิ
่
ี
ิ
้
ิ
์
๕.หลักความสัมพนธระหวางเหตและผล ซึงเปนปจจัยให้ตกตำหรือสูงขึน เรียกวา “หลักกรรม”
่
ุ
้
่
่
ั
็
ั
่
๒๐ อดศักด ทองบญ, ปรัชญาอินเดย, หน้า ๓.
ิ
ี
์
ุ
ิ
๒๑ เรองเดียวกัน, หน้า ๓-๔.
่
ื
๒๒ สนิท ศรสำแดง, พทธปรัชญา, (กรงเทพฯ : นิลนาราการพมพ, ๒๕๓๕), หน้า ๑๓.
ุ
์
ิ
ุ
ี
๒๓ เรองเดียวกัน, หน้า ๔๓.
่
ื
