Page 89 - พุทธปรัชญาที่ปรากฏในงานวรรณกรรมของรพินทรนาถ ฐากูร
P. 89
๗๖
พระองค์ปรินิพพานแล้ว ไม่มีใครสามารถแสดงอำนาจปัจเจกภาพได้เช่นนั้น มหาชนจึงต้องหันไปหา
ี
็
๒๖
่
ึ
่
ิ
่
่
้
ึ
ุ
เหตผลเปนทีพง ซึงทำให้เกดปรัชญาขึนอกทางหนง
เมื่อทราบที่มาแห่งระบบพุทธปรัชญาอย่างนี้แล้ว เราจะศึกษาระบบพุทธปรัชญาเถรวาท
ต่อไป โดยใช้สาขาปรัชญา ๓ สาขา คือ อภิปรัชญา ญาณวิทยา และจริยศาสตร์ เป็นกรอบพิจารณา
ุ
่
ี
พทธปรัชญาในรายละเอยดตอไป
๔.๑.๒.๑ อภปรัชญาในพระพุทธศาสนา
ิ
อภิปรัชญาเป็นสาขาปรัชญาที่ศึกษาเกี่ยวกับความจริง พุทธปรัชญาเถรวาทยอมรับ
ความจริงหรือสัจจะ ๒ อย่างคือ สมมติสัจจะ และปรมัตถสัจจะ ดังที่ท่านสรุปไว้ใน คัมภีร์
ั
้
ุ
้
ี
ปรมัตถทีปน วา “ในบรรดาผูสอนศาสนาทังหลาย พระสัมพทธเจ้าผูประเสรฐ ตรัสสอนสจจะ
้
่
ิ
๒๗
๒ ประการ คือ สมมติสัจจะ และปรมัตถสัจจะ ไม่พบสัจจะที่สาม (ในคำสอน)” สัจจะทัง
้
ั
่
ิ
สองประการมีคำอธบายโดยยอดงน ้ ี
ิ
๑. สมมตสัจจะ (Conventional Truth) ความจรงโดยสมมต คือ โดยความ
ิ
ิ
ตกลงหมายรู้ร่วมกันของมนุษย์ เช่น นาย ก. นาย ข. ช้าง ม้า มด โต๊ะ หนังสือ พอ
่
แม่ ลูก เพื่อน เป็นต้น ซึ่งเมื่อกล่าวตามสภาวะ หรือโดยปรมัตถ์แล้ว ก็เป็นเพียง
๒๘
ั
้
์
สังขาร หรือนามรูป หรือ ขันธ ๕ เท่านน
๒. ปรมัตถสัจจะ (Ultimate Truth) ความจริงโดยปรมัตถ์คือความจริงโดย
ความหมายสูงสุด เช่น รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ตรงข้ามกับสมมต ิ
๒๙
สัจจะ
๔.๑.๒.๒ ญาณวทยาในพระพุทธศาสนา
ิ
ในอภิปรัชญาที่ผ่านมาเราได้พิจารณาโลกทัศน์ของชาวพุทธ ความหมายของสัจจะ
ิ
ี
ื
่
์
็
ั
ุ
้
้
ุ
หรือความจริงในพทธปรัชญา คำถามทตดตามมากคือ มนษยรูสัจจะหรอความจริงเหล่านนได ้
อย่างไร? มีอะไรเป็นเครื่องพิสูจน์ว่าปรมัตถสัจจะ เช่นนิพพานเป็นภาวะที่มีจริง? ความรู ้
เกิดขึ้นทางใดได้บ้าง? ประมวลคำตอบเหล่านี้และปัญหาอื่นๆเกี่ยวกับความรู้เรียกว่า ญาณ
ั
วทยา หรือ ทฤษฎความร (Theory of knowledge) ในอนดบตอไปจะพจารณาภาพรวมของ
ั
้
ู
ี
ิ
ิ
่
ิ
ญาณวทยาเถรวาท แตโดยยอ
่
่
จิตเป็นธรรมชาติรู้อารมณ์ทั้ง ๖ คือ รูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส ธรรมารมณ์ การรับรู ้
จะเกิดขึ้นได้ต้องอาศัยทวารหรืออายตะนะภายใน ๖ ประการ คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ
๒๖ สนิท ศรสำแดง, พทธปรัชญา, หน้า ๔๓.
ุ
ี
๒๗
ิ
อภ.ก.อ. (ไทย) ๘๐/๑/๒๒๐.
๒๘ พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ.ปยตโต), พจนานุกรมพทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท, พมพครงท ๑๕,
้
์
่
ั
ี
ิ
ุ
ฺ
ุ
์
ิ
ิ
ุ
์
(กรงเทพมหานคร : โรงพมพ บรษท สหธรรมก จำกัด, ๒๕๕๓), หน้า ๔๐๐.
ั
ิ
๒๙ เรองเดียวกัน, หน้า ๒๐๔.
่
ื
