Page 90 - พุทธปรัชญาที่ปรากฏในงานวรรณกรรมของรพินทรนาถ ฐากูร
P. 90
๗๗
้
ี
้
ั
้
่
เมือใดจิตกระทบอารมณ์ทีผ่านมาเข้ามาทางอายตนะ เมือนนสัมผัสจะเกิดขึน และผัสสะนเอง
่
่
เป็นจุดเริ่มของการรับรู้ ถ้าไม่มีทักษะการรับรู้ก็เกิดมิได้ ดังนั้น ในการรับรู้แต่ละครั้งจะต้องมี
ิ
ิ
ี
องค์ประกอบ ๓ ประการคืออารมณ์ + อายตนะภายใน+จตหรือวญญาณ=ผัสสะ ในทีนผัสสะ
่
้
เป็นจุดที่จิตรับข้อมูลจากโลกภายนอก เมื่อจิตรับรู้อารมณ์แล้ว เวทนาและสัญญาเกิดขึน
้
ตามมา จิตไม่ได้เป็นผู้รับรู้แต่ฝ่ายเดียว หากยังคิดปรุงแต่งสิ่งที่รับรู้ด้วยอำนาจกิเลสตัณหา
ี
่
ิ
้
ิ
๓๐
ุ
ิ
้
ขอใหพจารณาพระบาลีตอไปนใน มธปณฑกสูตร
“จักขุวิญญาณเกิดขึ้นเพราะอาศัยจักขุและรูปารมณ์ ความประจวบ
กันแห่ง ธรรมทั้ง ๓ เป็นผัสสะ เพราะผัสสะเป็นปัจจัย เวทนาจึงเกิด บุคคล
เสวยอารมณ์ใด ย่อมหมายรู้อารมณ์นั้น บุคคลหมายรู้อารมณ์ใดย่อมตรก
ึ
่
์
ุ
ั
้
้
อารมณ์นน บคคลตรึกอารมณใดยอมคิดปรุงแต่งอารมณ์นัน บุคคลคิดปรุงแต่ง
อารมณ์ใด เพราะความคิดปรุงแต่งอารมณ์นั้นเป็นเหตุ แง่ต่าง ๆ แห่งปปัญจ
ี
สัญญาย่อมครอบงำบุรุษ ในรูปทั้งหลายที่จะพึงรู้แจ้งทางตาทั้งที่เป็นอดต
๓๑
ั
อนาคต และปัจจุบน
ั
ในอายตนะและอารมณอนๆกเหมือนกน
็
ื
่
์
สิ่งสำคัญในพระบาลีนี้คือ ภายหลังเกิดผัสสะ มีเวทนาและสัญญาเกิดขึ้น ในที่น ี ้
ุ
สัญญา (Perception) เป็นความจำได้หมายรู้อารมณ์ ถ้าจิตไม่มีกิเลสตัณหา สัญญาจะปรง
็
ุ
่
้
่
้
้
ั
ั
ิ
แตงนามรูปทีเกดดบทุกขณะใหเปนสัตว บคคล ตวตน เรา เขา ในขันนี สัญญามีชือว่า ปปัญจ
่
์
สัญญา หมายถึง สัญญาทีคิดปรุงแต่งอารมณ์ให้พิสดารด้วยแรงผลักดันของตัณหา มานะ
่
๓๒
ึ
้
่
และทิฏฐิ ปุถุชนมีสัญญาชนิดนีจงมองสิงต่างๆไม่ตรงตามความเป็นจริง เกิด สัญญาวิปลาส
คือ การรบรูผิดจากความจรง ๔ ประการ คือ
้
ั
ิ
ิ
ิ
่
่
ิ
่
่
่
๑. สัญญาวปลาส จตวปลาส ทิฏฐิวปลาสในสิงทีไม่เทียงวาเทียง
ิ
๒. สัญญาวปลาส จตวปลาส ทิฏฐิวปลาสในสิงทีเปนทุกข์วาเปนสุข
็
่
็
ิ
่
่
ิ
ิ
ิ
่
ั
่
ิ
๓. สัญญาวปลาส จตวปลาส ทิฏฐิวปลาสในสิงทีเปนอนตตาวาเปนอตตา
็
็
่
ิ
ั
ิ
ิ
่
ิ
่
๓๓
่
ิ
๔. สัญญาวปลาส จตวปลาส ทิฏฐิวปลาสในสิงทีไม่งามวางาม
ิ
ิ
เมื่อ สัญญาวิปลาส เกิดขึ้น จิตวิปลาส คือ คิดคลาดเคลื่อนจากความจริงและ ทิฏฐิ
วิปลาส คือ ความเห็นคลาดเคลื่อนก็เกิดตามมา เพราะสัญญาก่อให้เกิดทิฏฐิ มีพระบาลีแหง ่
ิ
ั
หนึ่งกล่าวถึงทิฏฐิที่เกดจากสัญญาว่า “ทิฏฐิแม้เพียงเล็กน้อย ซึ่งเกิดจากสัญญา ถูกสัญญาจด
็
ี
ั
๓๔
็
์
ี
่
ั
่
่
่
่
่
่
่
้
ี
็
่
ี
็
ิ
่
้
่
แตง เกยวกบสิงทีเหนกด สิงทีไดยนกด สิงทีไดทราบกด ในโลกน ยอมไมมีแกพระอรหนต”
ี
้
เพราะหมายรู้ผิดพลาด ความคลาดเคลื่อนและเห็นวิปริตจากความเป็นจริงเช่นนี้ บุคคลจึงไม่
๓๐ อภ.ก.อ. (ไทย) ๘๐/๑/๒๒๐.
ิ
๓๑ ม.ม. (ไทย) ๑๒/๒๐๔/๒๑๓.
ู
๓๒ องฺ.จตกฺก. (ไทย) ๒๑/๔๙/๗๙.
ุ
๓๓ เรองเดียวกัน.
ื
่
๓๔ ข.ม. (ไทย) ๒๙/๑๗๓/๑๓๗.
ุ
